“Voor onze ouders was verbinding een evidentie”

Ik ben opgegroeid in Vlaams-Brabant en kwam terecht in een gezin dat geen kinderen kon krijgen. Mijn ouders adopteerden mij eerst. Nadien volgden nog een jongere broer en zus.

Als kinderen waren we sterk op elkaar afgestemd. Achteraf denk ik dat dat vooral een manier was om te overleven. We hadden elkaar, maar dat was ook omdat we weinig andere keuze hadden. Voor onze ouders was de verbinding tussen ons drie iets wat vanzelfsprekend aanwezig moest zijn.

Toch zijn mijn broer, mijn zus en ik drie heel verschillende mensen die samenkwamen in de onnatuurlijke context van adoptie. Een echte connectie tussen ons vinden en behouden was een hele uitdaging, zeker in de puberteit.

“De spanning die er soms heerste slorpte ik op”

Mijn ouders zagen ons graag, daar twijfel ik niet aan, maar ze waren op bepaalde vlakken zoekend en kwetsbaar. Vooral met mijn broer hadden ze het moeilijk. Ik voelde dat mijn broer het moeilijk had met nabijheid en rust. Ik vraag me soms af welke onderliggende kwetsuren daarin een rol hebben gespeeld en welke impact dat had op de dynamiek binnen ons gezin.

Mijn ouders probeerden vanuit goede intentie te handelen, maar soms ontbrak het hen aan aangepaste of onderbouwde tools. Die hulp kregen ze amper, omdat die te weinig aangeboden werd door de adoptiedienst. En ook al had de hulp bestaan, zouden mijn ouders waarschijnlijk niet op de eerste rij gestaan hebben om die hulp te ontvangen.

Dit resulteerde voor mij in extra druk. De spanning die er soms heerste slorpte ik op, omdat ik een hekel had aan ruzie maken. Eigenlijk beantwoordde ik vooral aan de verwachtingen: braaf zijn en niet te veel tegenwerken. Ik was dus een schoolvoorbeeld van een pleaser. Mijn broer en zus pasten minder in dit pleasinggedrag, zij boden meer weerstand.

“Emoties benoemen en bespreken was moeilijk”

Ik ben van nature gevoelig voor de emoties van anderen. Ik voelde emoties aan, ook wanneer deze niet uitgesproken werden. Als geadopteerde kan je zenuwstelsel als een soort overlevingsstrategie de omgeving voortdurend gaan scannen op mogelijke signalen van dreigend verlies van verbinding. Vanuit die angst nam ik een verantwoordelijkheid op die ik als kind niet hoorde te dragen.

Aan mijn broer en zus had ik daarin weinig steun. Niet omdat zij niet wilden, denk ik, maar omdat zij jonger waren en zelf ook hun eigen zorgen droegen. We speelden samen, we deelden een jeugd, maar over diepere gevoelens werd thuis nauwelijks gesproken. Soms mochten dingen even benoemd worden, maar daarna werden ze snel weggewuifd. Alsof het te pijnlijk was om er echt bij stil te blijven staan.

Als ik hier nu op terugkijk, denk ik dat niemand van ons beschikte over de juiste woordenschat om de dieperliggende gevoelens te benoemen. Dat zorgde voor heel wat ruis in de communicatie.

“Veel liefde, maar niet altijd genoeg emotionele aandacht”

Mijn zus kampt al haar hele leven met gezondheidsproblemen. Toen ze bij ons gezin kwam, was ze ernstig ziek en verbleef ze enkele weken in het ziekenhuis. Er werd veel zorg rond haar georganiseerd, wat begrijpelijk was gezien haar gezondheidstoestand.

Tegelijk betekende dat ook dat de aandacht in ons gezin vaak naar haar kwetsbaarheid ging. Van mijn broer en mij werd verwacht dat we rekening hielden met haar en extra zorgzaam waren. Ik begrijp dat nu als volwassene beter. En toch voelde ik als kind soms dat er daardoor minder ruimte overbleef voor wat wij nodig hadden.

Ik vermoed dat ieder van ons daar op zijn eigen manier mee is omgegaan. Mijn broer leek zich meer af te zetten. Ik paste mij aan. Mijn zus droeg haar eigen kwetsbaarheid. We hadden allemaal onze manieren om te overleven in een gezin waar veel liefde was, maar niet altijd genoeg emotionele ruimte en aandacht.

“Ik werd een soort van minimama”

In ons gezin werd ik gezien als de verantwoordelijke. Dat werd ook van mij verwacht, omdat ik de oudste was. Ik ben een zorgend type en nam die rol met volle overgave op. Ik werd een soort van minimama. Toen voelde dat vanzelfsprekend, met de tools en emotionele inzichten die ik op dat moment had. Nu zie ik dat het ook een vorm van parentificatie was. Ik nam een emotionele verantwoordelijkheid op die eigenlijk te groot was voor mijn leeftijd.

Want het voelde ook alsof ik plaats moest maken voor mijn broer en zus. Ik werd minder geknuffeld en voelde minder geborgenheid. Na verloop van tijd kreeg ik het gevoel dat ik vooral leefde in functie van de twee anderen. Geadopteerden passen zich vaak sterk aan. Ik merkte dat dat ook bij mij zo was. Ik begon me steeds meer te schikken naar wat er nodig leek in het gezin, eerder dan te voelen wat ik zelf nodig had. Er waren slechts weinig momenten waarop ik me echt begrepen voelde.

“Als wij samen zijn, zijn we opnieuw de kinderen van toen”

Die patronen van vroeger zetten zich tot vandaag voort. Als wij met z’n drieën samenkomen, lijkt het alsof wij opnieuw de kinderen van toen zijn. Ik voel opnieuw de neiging om te zorgen en te begrijpen.

Vandaag probeer ik bewuster deze dynamieken te zien om zo uit het patroon te stappen. Ik wil hun zus zijn, niet een moederfiguur. Patronen die ontstaan in een tijd nog voor je woorden hebt om je uit te drukken, zitten heel diep in je lichaam. Het blijft hard werken om andere keuzes te maken en een andere rol op te nemen waarbij we alle drie als volwassenen in het hier en nu met elkaar kunnen omgaan.

“Mijn deur staat open, maar ik kan hun proces niet voor hen dragen”

Enkele jaren geleden maakte ik een identiteitscrisis door en ging ik op zoek naar mijn geboortefamilie, voorlopig zonder resultaat. Voor mij was die zoektocht iets essentieels. Zoeken naar je afkomst, je cultuur, je geschiedenis. Het raakt aan mijn bestaansrecht. Mijn broer en zus hadden moeite om dit te begrijpen. Misschien omdat zij hun eigen verhouding tot adoptie anders beleven of misschien omdat mijn zoektocht juist iets raakte in hen waar ze zelf niet klaar voor waren om naartoe te gaan. Ik kan het niet voor hen invullen, maar het houdt me wel bezig. Ik voelde daar opnieuw hoe verschillend we in het leven staan.

Voor het eerst had ik toen de moed om te zeggen dat ik tijd nodig had voor mezelf en niet langer alles kon blijven dragen. Mijn deur staat open, maar ik wil mijn eigen behoeftes niet meer negeren. Zo kan ik mijn deeltje in de dynamiek beïnvloeden en hopelijk op een volwassen manier verbinding maken.

Dat was confronterend en tegelijk voelde het noodzakelijk. Niet vanuit boosheid, maar vanuit zelfbescherming. Ik moest mezelf en mijn gezin beschermen tegen een dynamiek die mij uitputte.

Als zij bepaalde dingen anders beleven, of er niet naar willen kijken, dan probeer ik dat te respecteren. Iedereen heeft zijn eigen tempo. Iedereen heeft zijn eigen beschermingsmechanismen. Maar ik kan hun proces niet voor hen dragen. Ik kan alleen mijn eigen aandeel aankijken.

“Er zijn veel onuitgesproken misverstanden en gevoelens”

Op dit moment heb ik weinig contact met mijn broer en zus. Wanneer we elkaar zien, voelt het vaak alsof we op eieren lopen. Ik probeer bewust manieren te vinden om het contact zo gemoedelijk mogelijk te houden. Wat is de setting, wie is er nog aanwezig? Gesprekken blijven bij koetjes en kalfjes.

Dat is soms veilig, maar ook pijnlijk. Want onder de oppervlakte liggen er veel onuitgesproken gebeurtenissen, misverstanden en gevoelens. Zolang die niet besproken worden, zoek ik niet langer actief toenadering. Thuis hebben wij nooit echt geleerd om moeilijke zaken te benoemen. Het beeld dat alles goed ging, moest overeind blijven. Daardoor voelt het als volwassenen bedreigend als we eerlijk spreken.

Maar als je niet uitspreekt wat er leeft, ga je het zelf invullen. Dan vul je elkaars stilte in. Dan worden oude verhalen uitvergroot en gaan ze een eigen leven leiden. Ik wil niet langer voortbouwen op dat niet-benoemen. Het is niet zo dat alles uitgesproken hoeft worden, maar echte verbinding kan voor mij niet bestaan op een fundament van voortdurende vermijding.

Voor mijn broer en zus voelt mijn afstand misschien alsof ik er niet meer ben. Zo ervaar ik het zelf niet. Ik ben er wel. Alleen probeer ik niet langer tegen een muur te duwen wanneer iets nog niet besproken kan worden. Ik hoop dat er ooit meer ruimte komt. Maar ik kan die ruimte niet alleen maken.

“Ik verlang naar samenhorigheid”

Op dit moment kan ik helaas niet terugvallen op mijn broer en zus. Er is weinig samenhorigheid. Dat is een realiteit die ik met verdriet onder ogen probeer te zien.

Uiteraard waren er ook mooie momenten: periodes van spel en plezier, gedeelde herinneringen uit onze kindertijd. Doorheen de jaren zijn ze echter overschaduwd geraakt door onuitgesproken pijn, door dynamieken die niet meer nuttig zijn en een gebrek aan openheid en communicatie.

Ik zie hen graag. Die liefde blijft. Toch neem ik voorlopig afstand om het voor mezelf haalbaar te houden. Ook dat is de complexiteit van onze dynamiek: liefde en afstand die naast elkaar bestaan.

Ik had het graag anders gewild. Ik wou dat we elkaar volledig hadden kunnen vertrouwen, dat we elkaar hadden kunnen vinden als volwassenen, los van de rollen die we als kinderen moesten dragen. Die diepere connectie heb ik altijd gemist en mis ik nog steeds. Dat verlangen zit nog altijd in mij.   Misschien is dat wel het zwaarste om te dragen: dat de liefde er altijd geweest is en altijd zal zijn, maar dat we het samen niet op een veilige manier kunnen beleven.

In onze werking en nazorg geven we uiteenlopende belevingen een plek en maken we ruimte om ze te verkennen. Hieronder delen enkele adoptiebetrokkenen wat de beslissing met hen doet. In het najaar organiseren we verschillende activiteiten om hierover verder in gesprek te gaan. Houd daarvoor onze agenda in de gaten.

Ik weet niet goed wat ik van de stop moet denken en vind het moeilijk om een standpunt in te nemen. Ik merk dat ik heen en weer geslingerd word tussen verschillende gedachten. Aan de ene kant snap ik de kritiek op adoptie. Aan de andere kant heb ik zelf een positief verhaal en maak ik me zorgen over wat dit betekent voor kinderen die vandaag geen thuis hebben. Dat adoptie nu wordt stopgezet door wanpraktijken voelt vreemd. Het doet me twijfelen aan dingen die altijd vanzelfsprekend leken voor mij. Voorlopig blijf ik vooral achter met vragen waarop ik nog geen antwoord heb gevonden.
(geadopteerde, 16j)

We keken samen naar het nieuws op de dag dat de uitfasering werd aangekondigd. Onze zoon reageerde verbaasd. Hij werd er stil van en zei toen: “Mensen vinden dus dat mijn adoptie een vergissing was?” Dit raakte mij enorm. Ik voelde verdriet, maar ook schuldgevoel. De mediaberichten over wanpraktijken en de verhalen van geadopteerden hebben ons als ouders doen stilstaan bij onze keuze van destijds. Het maakt dat we de beslissing tot uitfasering begrijpen. Maar ik heb onze zoon ook gezegd dat de beslissing niets verandert aan hoeveel we van hem houden en aan het feit dat hij onze zoon is. Dat leek hem wat rust te geven, maar ik ben er zeker van dat in de komende weken en maanden de adoptiestop te pas en onpas een gespreksonderwerp zal zijn.
(adoptieouder, 45j)

Iedereen spreekt over adoptie, over kinderen en ouders hier, maar bijna niemand heeft het over ons. Het voelt alsof wij opnieuw verdwijnen uit het verhaal. Ik hoop vooral dat mijn kind goed terechtgekomen is en dat hij zich geliefd voelt. Dat is altijd mijn grootste zorg geweest.
(geboorteouder, 42j)

Eindelijk is er een stop. Ik voel veel opluchting. Het geeft erkenning aan een ongemak dat ik al mijn hele leven meedraag. Ik heb vaak ervaren dat ik tussen twee werelden leef en nergens helemaal lijk te passen. De eerste reactie van mijn ouders was dat het zo erg moest zijn voor de mensen op de wachtlijst. Volgens hen is een toekomst hier nog altijd beter dan geen toekomst. Die reactie deed pijn. We hoeven het niet met elkaar eens te zijn, maar ik zou graag voelen dat er ook ruimte is voor mijn ervaring en de manier waarop ik ernaar kijk. Eigenlijk bevestigde hun reactie opnieuw het ongemak waar ik altijd mee gezeten heb.
(geadopteerde, 38j)

Het loopt bij ons thuis niet zo goed. Onze dochter heeft het moeilijk met haarzelf, met ons, met haar adoptie ... De beslissing tot stopzetting van interlandelijke adoptie komt daar bovenop en maakt het er niet eenvoudiger op.
Ik merk dat dat bij mij vooral boosheid oproept. Boosheid omdat het voelt alsof er geen rekening wordt gehouden met wat dit nieuws in gezinnen teweeg kan brengen. Er worden politieke beslissingen genomen, maar wij worden elke dag geconfronteerd met de gevolgen en lopen ondertussen muurvast in het zorgsysteem.
(adoptieouder, 52j)

We zitten al jaren in de adoptieprocedure. We weten dat het een onzeker traject is, maar we doorliepen alle stappen in de voorbereiding, werden gescreend en zijn geschikt bevonden. Bij de start van de hervormingen in 2021 werd er expliciet gezegd dat er in Vlaanderen een toekomst was voor interlandelijke adoptie. De beslissing tot uitfasering komt daarom extra hard binnen. Het is alsof de grond onder onze voeten plots is verdwenen. Dat gevoel van machteloosheid weegt zwaar. Toch blijf ik hopen. We hebben nog tijd tot het nieuwe decreet er is en staan open voor een kind met special needs.
(kandidaat-adoptant, 41j)

Toen ik het nieuws over de stopzetting hoorde, kwam er meteen een oude pijn naar boven: mag ik er zijn? Ik worstel al heel mijn leven met het idee dat ik ongewenst ben. Eerst was er het afgestaan worden, en nu lijkt het alsof ook mijn adoptie ter discussie staat. Ik ga tijd nodig hebben om dit te plaatsen in mijn eigen verhaal.
(geadopteerde, 28j)

We begrijpen dat de uitfasering van interlandelijke adoptie verschillende reacties oproept en adoptiebetrokkenen op uiteenlopende manieren raakt. Wens je graag een individueel gesprek? Onze nazorg is gratis voor alle adoptiebetrokkenen, met zorgzaamheid en respect voor elk verhaal. Stuur een mailtje naar nazorg@steunpuntadoptie.be of bel ons op 078 15 13 27 om een afspraak te maken.

Luisteren

Voorproevers

Psycholoog Ama Kissi gaat in gesprek over haar boek Witte zorg, zwart leed. Ze legt uit waarom onze mentale gezondheidszorg nog te vaak onvoldoende is afgestemd op de ervaringen en noden van mensen van kleur, en pleit voor meer inclusiviteit binnen de hulpverlening.

Round and About Adoption

In deze zesdelige podcastreeks word je meegenomen in de veelzijdige en complexe realiteit van adoptie. Thema’s zoals eenzaamheid, racisme, identiteitsvorming en de zoektocht naar je herkomst komen uitgebreid aan bod. Een samenwerking van Adoptie Schakel Connecteert, Binnenlandsgeadopteerd.be, Vereniging voor Adoptiekind en Gezin en a-Buddy.

Koffieklets

In Koffieklets vertelt Hannes Coudenys openhartig over zijn ervaringen als adoptieouder. Hij deelt zijn inzichten over ouderschap, verbondenheid en de vragen die kunnen ontstaan rond afkomst en identiteit binnen een adoptiegezin.

Touché

Gita Van den Boer vertelt hoe haar onderneming Chalo ontstond na een terugreis naar India. Ze blikt terug op haar eigen adoptieverhaal en spreekt over hoe zij met uitdagingen en vragen rond identiteit is omgegaan.

Pleegzorg, niet perfect, wel de moeite

Adoptievader en pleegzorger Tom De Cock gaat in gesprek met ouders, pleegzorgers, pleegkinderen en hulpverleners. De podcast biedt een genuanceerde inkijk in de uitdagingen, twijfels en mooie momenten die pleegzorg met zich meebrengt.

Lezen

Herenigd met mijn zwart zijn – Bete van Meeuwen

In dit persoonlijke en krachtige boek schrijft Bete van Meeuwen over het opgroeien als zwarte, queer geadopteerde in een witte omgeving. Een verhaal over identiteit, adoptie en heling in community.

All My Mothers – Joanna Glenn

All My Mothers is een ontroerende roman over een jonge vrouw die al van kindsbeen af voelt dat er iets niet klopt aan haar familieverhaal. Haar zoektocht naar haar oorsprong en geboortemoeder voert haar langs verschillende moederfiguren die haar kijk op familie, liefde en verbondenheid mee vormgeven.

The Correspondent – Virginia Evans

Deze internationale bestseller en winnaar van de 2026 Women's Prize for Fiction vertelt het verhaal van een oudere vrouw aan de hand van de brieven die ze schrijft en ontvangt. Wanneer een DNA-test haar nieuwsgierig maakt naar haar afkomst, gaat ze op zoek naar haar geboortefamilie. 

In deze verhalenreeks kijken we naar de band tussen geadopteerden en hun broers en zussen. In dit verhaal vertelt Joke over haar geadopteerde broer.

“We werden nauw betrokken in de beslissing”

Mijn broer kwam in ons leven toen hij zes maanden oud was. Mijn oudere broer en ik waren toen veertien en twaalf jaar. De adoptiedienst had altijd gezegd dat mijn ouders een ouder kind toegewezen zouden krijgen, omdat wij al tieners waren, maar plots kwam de telefoon met de mededeling dat A. zes maanden was. Ondertussen is hij dertien jaar.

De adoptieprocedure heeft een viertal jaar geduurd. Mijn ouders hebben altijd opengestaan voor pleegzorg of adoptie, maar nadat mijn broer en ik geboren werden, verdween dat naar de achtergrond. De grote aardbeving in Haïti was voor hen de aanleiding om opnieuw over adoptie na te denken. Wij werden als kinderen heel nauw betrokken in de beslissing en het traject.

Mijn ouders zijn twee keer naar Ethiopië gereisd. De eerste keer gingen mijn broer en ik mee. Dat was een hele ervaring waar ik gemengde herinneringen aan overhoud. Bepaalde beelden herinner ik me tot op vandaag heel goed.

“Ik kan geen enkel verschil in verbondenheid toekennen”

Qua sterkte van band voel ik geen verschil tussen mijn oudere broer en mijn jongere broer. Het zijn allebei mijn broers. Ik kan aan hen geen enkel verschil in connectie of verbondenheid toekennen.
Het was een heel grote belevenis om grote zus van A. te worden en ik vind het nog altijd fijn om zijn zus te zijn.

Ons gezin hangt sterk aaneen. Onze ouders hebben ons erg warm opgevoed. Mijn oudere broer en ik zijn beste vrienden. Als er iets is of ik mij niet goed voel, is mijn oudere broer een van de eerste personen naar wie ik ga. Diezelfde hechte band hebben wij - weliswaar op een andere manier - kunnen doortrekken naar onze kleine broer. We zijn een heel hecht gezin. 

Ik woon nog bij mijn ouders, dus ik zie mijn kleine broer heel vaak. Als ik enkele dagen niet thuis ben, merk ik dat ik hem snel mis. Mijn oudere broer is uit huis en met hem stuur ik dagelijks berichten, maar als ik mijn kleine broer niet zie, is er ook geen contact, waardoor ik hem snel erg mis.

“Mijn broer heeft een hoge zorgnood”

Mijn broer heeft een ernstige verstandelijke beperking en een autismespectrumstoornis. Hij komt niet tot spreken. Eigenlijk heeft hij een heel gekke ontwikkeling doorgemaakt. Op anderhalfjarige leeftijd begon hij te praten: mama, papa, oma, bal … Toen kreeg hij windpokken in combinatie met hoge koorts en een zware epilepsieaanval. Nadien is zijn ontwikkeling helemaal achteruitgegaan en gestagneerd. Sinds zijn twee jaar zegt hij niets meer en is zijn autisme heel hard op de voorgrond gekomen. Nu heeft hij een heel hoge zorgnood, zit hij in het buitengewoon onderwijs en heeft hij veel begeleiding nodig.

Toen A. die epilepsieaanval kreeg, was dat voor ons gezin heel heftig. We waren bang dat we hem zouden kwijtraken. Veel onderzoeken in het ziekenhuis volgden, maar tot op de dag van vandaag kan de neuroloog niet goed verklaren hoe het komt dat hij zo achteruit is gegaan en geen taalontwikkeling meer heeft.

Mijn ouders maakten geen bewuste keuze voor een special needs-adoptie, maar er is daar geen spijt, helemaal niet. Mijn ouders hebben altijd gezegd dat je ook bij een biologisch eigen kind de toekomst niet kan voorstellen. Ze zijn daar op een heel goede manier mee omgegaan, waardoor mijn oudere broer en ik daar ook goed mee kunnen omgaan. We zijn blij dat A. hier de nodige ondersteuning krijgt, ondanks zijn zware beperking.

“We genieten van het samenzijn”

Alles wat ik met mijn kleine broer doe, is heel fysiek, want verbaal is er geen communicatie. Het liefst van al zit hij in de zetel, kijkt hij naar tv en knuffelt hij met ons. Onze relatie is dus heel affectief. Nu hij in de puberteit komt, stel ik me soms wel vragen over hoe ik met hem omga. Wat kan nog en wat kan niet meer? Dat is voor mij soms een moeilijke afweging, omdat affectie bijna het enige communicatiemiddel is dat we hebben.

Daarnaast bestaat onze relatie uit samen leuke dingen doen. Van kleine uitstappen en activiteiten kan hij echt genieten: naar de zee gaan, fietsen, op restaurant gaan, boodschappen doen en dingen uit de rekken kiezen … Het zit hem in de kleine dingen die hij heel leuk vindt.

“Zou hij vragen gesteld hebben over zijn adoptie?”

A. beseft soms meer dan we denken, maar ik denk niet dat hij beseft dat hij geadopteerd is. Ik weet ook niet of hij een verschil ziet in huidskleur. Hij kan het niet vertellen. Zijn ontwikkelingsleeftijd is maar enkele maanden.

Soms vraag ik me af: zou hij vragen gesteld hebben over zijn adoptie? Zou hij op zoek zijn willen gaan? Zouden we samen stappen hebben kunnen ondernemen? Zelf schreef ik een masterproef over adoptie en ben ik op de hoogte van het laatste nieuws rond adoptie. Ik vraag me af of ik hem emotioneel zou hebben kunnen ondersteunen in een eventuele zoektocht, maar dat is nu allemaal niet aan de orde. Het heeft een heel andere invulling gekregen.

“Overal zijn de wachtlijsten heel erg lang”

Soms droom ik er ’s nachts van dat hij spreekt en dat hij ‘zus’ zegt tegen mij. Dan word ik wakker en ben ik helemaal in de war. Rouwen om de broer die hij had kunnen zijn, zal een levenslang rouwproces zijn, denk ik.

Hoe zijn zorgnood zal evolueren en hoe we dit kunnen opvangen, is een grote bezorgdheid voor de toekomst. Zeker omdat er heel weinig plaatsen zijn in multifunctionele centra of in dagcentra. We hopen nu eerst dat hij een plekje zal vinden in het secundair buitengewoon onderwijs, want ook dat is niet vanzelfsprekend. Overal zijn de wachtlijsten heel erg lang.

Ik kan me daarin frustreren, maar merk ook dat hoe meer we ermee bezig zijn, hoe meer we daarin vastlopen als gezin. Ik probeer dan het tegenovergestelde te doen en te zeggen: “Het komt goed, hij zal wel een plekje krijgen.” Het is een grote zorg voor later en mijn ouders worden ouder, maar ik vertrouw erop dat mijn oudere broer en ik veel zorg voor hem zullen willen opnemen.

“Hij geniet van leven”

Ik heb van mijn broer geleerd om gelukkig te zijn met de kleine dingen. Hij is zo’n gelukkig manneke. Hij geniet van het leven. Ik denk dat er weinigen van zijn leeftijd zo gelukkig zijn. Misschien ook omdat zijn wereld zo klein is en er weinig verwachtingen naar hem toe gesteld worden. Een filmpje op de iPad of een knuffel in de zetel, daar kan hij zo intens gelukkig van worden. Elke dag loopt hij te schaterlachen.

Mocht hij ongelukkig zijn of worstelen met zijn beperking of het geadopteerd zijn, dan denk ik dat het misschien moeilijker zou zijn. Maar nu is hij zo gelukkig en dat maakt ons ook gelukkig. Het verlicht ook de grote zorgnood.

“Mijn kleine broer heeft ons gevormd tot wie we nu zijn”

Alles staat een beetje in het teken van mijn broer, maar ik zou het niet anders gewild hebben. Zonder hem had onze gezinsdynamiek er helemaal anders uitgezien. Mijn kleine broer heeft mij gemaakt tot wie ik nu ben. Hij heeft ons allemaal gevormd tot wie we nu zijn. Mijn oudere broer is bijvoorbeeld best een stoere kerel, maar heeft een heel klein hartje. Dat zorgende zit er nu bij ons allemaal in. Dat vind ik fijn.

Ook merk ik dat mijn oudere broer en ik extra gevoelig zijn geworden voor racisme en discriminatie, waardoor we sneller opkomen voor mensen die daarmee te maken krijgen. Door A. staan we bewuster stil bij de ervaringen van mensen met een beperking of mensen met een adoptieachtergrond.

“Ik hoop dat onze hechte band blijft”

Ik denk dat er geen twee zijn zoals mijn broer. Hij is hij, met zijn eigen handleiding. Naar de toekomst toe zou ik graag de lijn doortrekken van wat we nu doen. Ook wil ik graag ontdekken welke uitstappen we nog samen kunnen doen, bijvoorbeeld naar een pretpark gaan.

Het allermeest hoop ik dat onze hechte band blijft, ook als ik het huis uitga. Ik denk dat dat vooral het punt zal zijn waarop onze relatie verandert. Ik ga hem sowieso heel erg missen. En ik wil, als ik ooit een eigen gezin heb, nog altijd veel tijd voor hem kunnen vrijmaken. Ook langs zijn kant wens ik dat dat hij blijft voelen dat ik zijn zus ben en dat ik er voor hem ben.

GeÎnteresseerd in meer? Lees ook het verhaal van Louis en Naya.

In deze verhalenreeks kijken we naar de band tussen geadopteerden en hun broers en zussen. In dit verhaal vertelt Naya, buddy bij a-Buddy, over haar siblings in Zuid-Korea en België.

“Voor elkaar zo lang niet gekend te hebben, zijn de banden heel goed”

In het voorjaar van 2025 kwam ik via G.O.A.’L. en Holt in contact met mijn Koreaanse familie. In juni volgde een eerste videocall. In oktober reisde ik samen met mijn jongste zoon naar Seoul voor een eerste reünie.

Mijn beide ouders in Zuid-Korea leven nog, maar ze zijn gescheiden. Samen kregen zij vier kinderen. Ik heb nog twee volle zussen en een volle broer. Ik ben de tweede in rij, maar kwam ongepland, slechts een jaar na mijn oudere zus. Daarna zat er telkens drie jaar tussen de kinderen.

Het klinkt misschien vreemd, maar eigenlijk was de connectie met mijn broer en zussen er vrijwel meteen, vooral met mijn oudste zus. Wij verschillen weinig in leeftijd en lijken sterk op elkaar. Ook met mijn jongere zus en broer klikt het. Voor elkaar zo lang niet gekend te hebben, zijn de banden heel goed.

“Ze zijn alleen maar ondersteunend geweest”

In België ben ik opgegroeid met twee oudere broers die de natuurlijke kinderen zijn van mijn adoptieouders. Ze zijn tien en negen jaar ouder dan ik. Ik ben het nakomertje. Met mijn broers heb ik een stevige band, beter dan vroeger. Ook met hun partners en kinderen is er een goede relatie. We lopen elkaars deur niet plat, maar als er iets is, staan we voor elkaar klaar.

Mijn broers zijn altijd ondersteunend geweest, zowel in mijn zoektocht als het hele adoptiegebeuren. Pas sinds drie à vier jaar praat ik daar echt met hen over. Ik ben opgegroeid in de context van: je bent zoals de rest, terwijl dat natuurlijk niet zo is. Dat verschil blijft voor hen soms moeilijk te vatten, maar ik kan daarover praten met hen. Ze staan open voor zulke gesprekken.

“Op die momenten merkte ik dat zij een heel warme familie zijn” 

Via videocall leerde ik eerst mijn zussen en mijn moeder kennen. Vrij snel daarna startten we een chatgroep met het hele gezin. Dat liep vreemd genoeg best vlot, zeker met mijn zussen met wie ik ook apart contact had.

De reünie zelf verliep ook bijzonder goed. We waren niet constant samen, maar brachten wel enkele dagen intens met elkaar door. We deden uitstappen en enkele typische familieactiviteiten, zoals samen eten. De familie toonde ook veel betrokkenheid bij mijn kinderen. Mijn oudste zoon kon niet meereizen, maar werd er via videocalls toch bij betrokken.

Op die momenten merkte ik dat zij een heel warme, hartelijke en sensitieve familie zijn. Mijn moeder is een positieve, energieke vrouw die hard gewerkt heeft voor haar kinderen. Tegelijk voelde zij veel schaamte. Zij had het gevoel dat ze mij bedrogen had door na mij nog twee kinderen te krijgen. Ze was heel aandachtig voor hoe dat voor mij zou aanvoelen.

“Ook voor hen moet dat heftig zijn geweest”

Mijn zussen en broer wisten niet van mijn bestaan. Zij gingen daar constructief mee om, maar ik zag dat het voor hen ook heel emotioneel en heftig moet zijn geweest. Zeker voor mijn oudste zus, die zo sterk op mij lijkt. Haar man is een zeer sociaal persoon. Hij speelde een verbindende rol en bracht luchtigheid in het geheel, wat ons contact zeker heeft geholpen.

Ik weet al heel mijn leven dat ik geadopteerd ben, maar voor hen is het heel snel gegaan. Mijn mama vertelde het hen in april en in oktober stond ik daar. Op verschillende avonden haalden ze fotoalbums naar boven met foto’s van toen mijn ouders nog jong waren, van henzelf als kinderen, van huwelijken en geboortes … Dat vond ik heel leuk, maar zelf had ik niet zo die drang om tijd in te halen. Dat leefde meer bij mijn zussen en broer.

Ik had me voorgenomen om geen te hoge verwachtingen te hebben en dat heeft me wel geholpen. Ik had schrik wat de reünie met mij ging doen en wat er daarna zou gebeuren. Ik wou wel een reünie, maar tegelijkertijd ook niet. Daardoor kon ik mijn verwachtingen laag houden.

“Soms voelde het alsof ik nog twee extra vaderfiguren had”

Mijn broers hebben mijn adoptie heel bewust meegemaakt. Dat is de verdienste van mijn ouders, die hen voorbereidden op wat er ging gebeuren.

Door het leeftijdsverschil waren mijn broers zeer beschermend over mij. Soms voelde het alsof ik nog twee extra vaderfiguren had. Zowel op school als in de scouts was ik hun kleine zus. Als er iets was, kwamen zij direct voor mij op. Mijn oudste broer nam ook zorgende taken op, zoals voorlezen. Daar heb ik positieve herinneringen aan. Ik keek naar hem op en koos uiteindelijk hetzelfde beroep.

Met mijn jongere broer kwam de goede band er vooral op latere leeftijd. Hoewel ik op zich een goede adoptie heb gekend, hebben bepaalde familiale kwesties ons op latere leeftijd dichter bij elkaar gebracht.

“Hoe mijn papa ertegenaan keek, had zeker een invloed”

Niet zo lang geleden vertelde mijn oudste broer dat papa adoptie ‘het toppunt van egoïsme’ vond, want je haalt een kind van de andere kant van de wereld om je eigen kinderwens te vervullen. Mijn vader is overleden en naar mij toe heeft hij dat nooit uitgesproken.

Ondanks het feit dat hij en mijn moeder adopteerden, had mijn vader daar blijkbaar een vrij uitgesproken, hedendaagse visie over. Hoe hij ertegenaan keek, heeft zeker mee bepaald hoe mijn broers nu omgaan met mijn vragen en worstelingen.

“Delicate dingen kunnen aan bod komen”

Ook met mijn Koreaanse familie heb ik het gevoel dat alles bespreekbaar is. Mijn moeder zei expliciet dat ik haar alles mocht vragen. Aan mijn zussen kon ik mijn vragen stellen zonder mij daar ambetant bij te voelen. Ik heb niet het gevoel dat delicate dingen uit den boze waren.

Mijn Koreaanse familie is vrij ruimdenkend en in alle facetten behoorlijk westers georiënteerd. Grote cultuurverschillen heb ik tot nu toe niet ervaren, wat wellicht bijdraagt aan het positieve verhaal.

De taal is wel een grote barrière. We gebruiken vertaalapps en dat gaat vlot, maar het is niet hetzelfde als rechtstreeks converseren. Het duurt daardoor wat langer om onze banden meer uit te diepen.

“Voor mijn broers ben ik echt hun zus”

Voor mijn broers maakt het niet uit dat ik geadopteerd ben. Voor hen ben ik echt hun zus. Zij zien het als een cadeau dat ze mij hebben leren kennen. Voor mij ligt dat een beetje anders.

Vroeger dacht ik daar hetzelfde over totdat ik mijn familie ontmoette. Ik zie met hen veel meer gelijkenissen in uiterlijk, mentaliteit en in de kern van mijn karakter dan met mijn familie hier. Ik kreeg sowieso zaken mee van mijn adoptiegezin, maar DNA is heel sterk. Daar kan ik niet langer onderuit. Mijn visie daarrond is sterk veranderd. Dat is moeilijk voor mijn broers om te horen, maar ze accepteren het wel.

“Het blijft dubbel”

Ik ben zeer blij dat ik mijn Koreaanse familie heb gevonden, dat ze in leven zijn en dat ze gezond zijn. Tegelijk doet het soms pijn om te zien hoe zij allemaal daar zijn en ik hier. Dat blijft dubbel. Ze hangen sterk aan elkaar, ook al wonen ze verspreid over het land.

Toen ik geboren werd, verkeerde het gezin in moeilijke financiële omstandigheden. Een extra kind was niet haalbaar. Vandaag is dat anders: ze hebben zich enorm opgewerkt en leven in een financieel en materieel comfortabele situatie. Mijn zussen hebben gestudeerd aan de universiteit en carrière gemaakt.

Ze hadden het ook gered met vier kinderen, denk ik soms. Die gedachte richt zich vooral naar mijn moeder en vader, want mijn broers en zussen kunnen daar niets aan doen. Tegelijk besef ik dat je de tijd niet kan terugdraaien en dat daarover piekeren geen zin heeft. Ik probeer vooruit te kijken en hoop dat we nog heel wat jaren samen voor de boeg hebben.

“Ik hoop op een ontmoeting met de familie”

Ooit wil ik samen met mijn broers - en hun partners als ze meewillen - naar Zuid-Korea gaan. Mijn broers staan daar alvast voor open. Ik wil hen tonen hoe het daar is en hen mijn familie laten ontmoeten. Die openheid is er ook langs de kant van mijn Koreaanse familie. Na de reünie ging ik met een extra koffer naar huis, vol met cadeaus voor de familie hier.

Ik zou het ook heel leuk vinden als mijn Koreaanse familie naar hier zou komen. Ze zeggen dat ze dat willen doen. Het zotte is dat mijn oudste zus en haar man nog niet zo lang geleden een rondreis maakten door Europa. Ze maakten een wandeling, heel dicht bij waar ik toen woonde.

“Het is als een gewone familie, maar het is niet zo gewoon”

Na de reünie werd de chatgroep uitgebreid met de kinderen. Dat is heel leuk. Als er iets gebeurt, wordt het in de groep gezet. Onlangs verhuisde ik en werd er gevraagd: hoe lukt het met de verhuis? Heel normale dingen dus. Iedereen stuurt ook wel eens apart naar elkaar om te vragen hoe het gaat. Soms videobellen we ook. In veel opzichten is het als een gewone familie, hoewel ik besef dat het allesbehalve gewoon en vanzelfsprekend is, noch voor hen noch voor mij.

Geïnteresseerd in meer? Lees ook het verhaal van Louis en Joke.

Vanaf het moment dat de nieuwe regelgeving geldt, worden enkel nog adoptieprocedures afgewerkt waarvoor al een voorstel tot matching werd voorgelegd aan het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA). Alle andere interlandelijke adoptieprocedures worden van rechtswege beëindigd.

Het regelgevend werk wordt voorzien om tegen half 2027 afgerond te zijn.

Waar kan je terecht met vragen? Kandidaat-adoptanten werden persoonlijk via mail gecontacteerd door het VCA en kunnen contact opnemen met het VCA via adoptie@opgroeien.be of telefonisch op 02 533 14 76 en 02 533 14 77 (maandag en woensdag van 14 tot 16 uur en dinsdag en donderdag van 9.30 tot 12 uur). Opgroeien wil alle betrokkenen zo goed mogelijk informeren. Bekijk daartoe ook deze veelgestelde vragen. 

Raakt dit nieuws je en heb je nood aan psychosociale ondersteuning? Aarzel niet om ons te contacten. Zo kan je ons bereiken.

We zoeken een nazorgmedewerker (klinisch psycholoog/orthopedagoog) voor onbepaalde duur (70% tewerkstellingsgraad).

Lees hier de volledige vacature. Solliciteren kan tot 26 april 18u via een mail naar directeur Inge Demol met je CV en motivatiebrief.

Hopelijk tot dan!

Alles in één oogopslag bekijken kan in de infografiek.

Voor het overzicht van a-Buddy kun je hun apart jaarverslag lezen.

Dag Sara, vertel eens iets over jezelf. Wat is jouw link met adoptie?

Ik ben mama van 3 jongvolwassenen en werk als psychologisch consulent voor kinderen en volwassenen in een huisartsenpraktijk in Kessel-Lo. In andere groepspraktijken verzorgde ik ook een groepsaanbod voor zowel kinderen als volwassenen.

Als ervaringsdeskundige, ik ben geadopteerd uit Zuid-Korea, wil ik geadopteerden graag de mogelijkheid geven om in alle vrijheid hun gevoelens en vragen te exploreren. Er wordt ons van kleins af aan op het hart gedrukt hoe dankbaar we moeten zijn om zoveel kansen te krijgen in dit land, dat er geen ruimte is voor rouw, boosheid, verlangen, vragen en bedenkingen. Wat diep in ons leeft, wordt snel gezien als een gebrek aan loyaliteit naar de adoptieouders en daarom wordt het al even snel weggeduwd met vaak dramatische gevolgen. Elk aspect van adoptie verdient de volle aandacht: the good, the bad and the ugly.

Wie kan er waarvoor bij jou terecht?

Geadopteerden (vanaf 10 jaar) die graag samen met een ervaringsdeskundige zijn/haar/hun verhaal willen ontdekken, zonder zich te moeten verantwoorden voor hun noden, gevoelens en gedachten.

Ik verkies vooral het werken met geadopteerden zelf. Het systemisch werken met het gezin als context laat ik graag over aan collega’s.

Hoe ga je te werk?

Ik ben opgeleid in cliëntgerichte therapie via een opleiding in Emotion Focused Therapy (EFT). Dit houdt in dat we samen je emoties exploreren en nagaan welke behoeften aan de basis liggen van deze emoties. Het doel is om een gewenste beweging en verandering te brengen in je leven.

Daarnaast volgde ik een eenjarige opleiding oplossingsgerichte systemische therapie aan het Korzybski instituut. Daaruit neem ik mee dat ik de doelen van de persoon met wie ik werk voor ogen hou, dat ik haar/zijn/hun tempo volg, dat ik kijk naar de impact van gedachten op gedrag en emoties, en dat de context bij de therapie betrokken wordt wanneer dat aangewezen is.

Daarnaast geloof ik ook in een lichaamsgerichte aanpak en ben ik mij aan het verdiepen in de Polyvagale Theorie en de link tussen lichaam en geest. Bij adoptie zijn er zelden duidelijke herinneringen; het eigen verhaal zit in het lichaam opgeborgen. Via lichaamsgericht werken leren we luisteren naar het eigen lichaam en vertrouwen op wat het ons te vertellen heeft.

Samen met de geadopteerde ga ik zoekend op weg, gebruikmakend van de kennis, ervaring en tools die ik al doende in mijn werk en leven heb ontdekt, aangeboden en toegepast.

Wat is voor jou belangrijk in het begeleiden van geadopteerden, en hoe geef je daar vorm aan?

Voor mij is het belangrijk om het ritme van de ander te respecteren: voor alles is een tijd. Niet alles hoeft diepgaand onderzocht of doorgespit te worden. Het belangrijkste is wat de geadopteerde zelf wil en waarvoor zij/hij/die draagkracht heeft. Dat is mijn kompas in mijn werken.

De diepte van het traject hangt dus af van de levensfase en de vraag van de geadopteerde: voor mij heb je het niveau van het hoofd (CGT), het hart (EFT), het lichaam (lichaamsgerichte therapie) en het bestaan (existentiële therapie).

In het algemeen werk ik graag creatief met visualisaties en metaforen, kleine observatieopdrachten in een dagboek of via een app, lichaamsgerichte oefeningen en alles wat het proces kan ondersteunen. Vanuit EFT kan later in het traject ook stoelenwerk aan bod komen. Al wandelend praten en luisteren heb ik ook al mogen doen.

Hoe kan men jou contacteren?

Je kan mij contacteren via mail op sara.heremans@brugberg.be of sara.heremans@gmail.com. Je hoeft geen patiënt te zijn van de huisartsenpraktijk om een afspraak te maken.

Zijn er nog andere zaken die je belangrijk vindt om mee te geven?

Naast adoptie heb ik een bijzondere interesse in neurodivergentie (ASS, ADHD) en in vragen over gender. Ik sta vermeld op de zorgkaart bij transgenderinfo.be. Ook hierin ben ik ervaringsdeskundige vanuit mijn gezin.

Meer informatie via www.huisartsenbrugberg.be/nl/sara-heremans.

Deze quote verscheen op de website van VRT na mijn interview in De Ochtend op Radio 1. In dat gesprek legde ik uit waarom ik de beslissing van de minister steun om transnationale adoptie uit te faseren. De quote roept bij veel mensen vragen op. Wat met kinderen die nood hebben aan een gezin? Wat met wensouders die vandaag op de wachtlijst staan? En wat betekent dit voor de vele geadopteerden, adoptieouders en eerste ouders vandaag?

Adoptie als meest ingrijpende jeugdbeschermingsmaatregel

Om die vragen te beantwoorden, moeten we naar de kern van wat adoptie is: een jeugdbeschermingsmaatregel. Doorheen de jaren heb ik adoptie, de manier waarop dit wordt gefaciliteerd en hoe er maatschappelijk naar wordt gekeken, zien evolueren. Ondanks deze evoluties blijft het uitgangspunt voor veel mensen nieuw: we zoeken ouders voor kinderen, niet kinderen voor ouders.

Transnationale adoptie wordt daarbij beschouwd als de laatste en meest ingrijpende beschermingsmaatregel voor een kind dat niet in het eigen gezin kan opgroeien. Net omdat het om zo’n ingrijpende maatregel gaat, moet het systeem aan de strengste voorwaarden voldoen.

Wereldwijd groeien naar schatting zo’n 7,5 miljoen kinderen op in een instelling in plaats van in een gezinscontext, maar niet al deze kinderen zijn adoptabel. Adoptie is enkel mogelijk als uit grondig onderzoek blijkt dat dit in het belang van het kind is. De familie in het herkomstland moet toestemming geven en op de hoogte zijn van de gevolgen van de afstand van hun kind. Daarnaast wordt onderzocht of er in het land zelf mogelijkheden zijn waar het kind kan opgroeien. Pas wanneer die opties ontbreken, wordt gekeken naar gezinnen in het buitenland.

Veranderde realiteit van transnationale adoptie

De realiteit van transnationale adoptie is de voorbije jaren sterk veranderd. Vijftien jaar geleden werden in Vlaanderen jaarlijks ongeveer 200 kinderen transnationaal geadopteerd. In 2024 ging het nog om 25 kinderen. Die dalende trend heeft verschillende oorzaken: de levensomstandigheden in landen van herkomst zijn verbeterd, er is meer toegang tot anticonceptie en abortus, het stigma rond alleenstaand ouderschap is verminderd en landen investeren sterker in hun eigen jeugdzorg en binnenlandse adoptie. Daarnaast beslissen sommige zendende landen, na vastgestelde wanpraktijken, om te stoppen met transnationale adoptie.

Ook het profiel van de kinderen is veranderd. Het gaat vandaag bijna altijd om kinderen met een special needs-profiel: oudere kinderen, vaak met medische noden, een ontwikkelingsachterstand of complex trauma. Adoptieouders worden hierop voorbereid en gescreend. Tegelijk brengen sommige problematieken ondersteuningsnoden met zich mee die het gezin alleen niet kan dragen. In de praktijk blijkt echter dat passende ondersteuning tekortschiet.

Gebrek aan garanties

Een adoptie is volgens mij alleen legitiem wanneer aan alle voorwaarden is voldaan. Op verschillende niveaus moeten belangrijke garanties aanwezig zijn: in de zorg voor eerste families, in een transparant adoptieproces met controle op de rol van tussenpersonen, organisaties en overheden, in een zorgvuldige voorbereiding en screening van kandidaat-adoptanten, in het maximaal waarborgen en correct documenteren van herkomstinformatie, en in voldoende gespecialiseerde begeleiding van kinderen en gezinnen nadien. Het blijkt echter bijzonder moeilijk om al die voorwaarden tegelijk te garanderen. In België is het zelfs niet mogelijk om nazorg verplicht te maken.

Wanneer een systeem structureel kwetsbaar blijft ondanks screenings en het strikter toezien op het naleven van regelgeving, moeten we als samenleving het antwoord durven geven op de vraag of we kunnen doorgaan: nee. Dit antwoord is niet nieuw. Het klinkt de laatste jaren, met ondersteuning van onderzoek en lived experiences, luider en luider. Ook lopende en afgeronde onderzoeken in herkomstlanden, samen met de vele meldingen van vermoedens van wanpraktijken bij het Vlaams Centrum voor Adoptie, tonen de kwetsbaarheid van het adoptiesysteem aan. Ik kan dus niet anders dan de uitspraak herhalen die bovenaan dit stuk staat. Nederland en Denemarken gingen ons hierin al voor.

En wat nu?

Zijn door deze uitfasering alle adopties uit het verleden negatief? Nee. Het systeem zegt niet noodzakelijk iets over de individuele ervaring. Ondanks de moeilijkheden waarmee zowel binnenlandse als transnationale geadopteerden geconfronteerd worden, toont onderzoek aan dat opgroeien in een veilige, stabiele en goed ondersteunde gezinssituatie nog steeds de voorkeur geniet boven opgroeien in een instelling.

En tot slot: afstand en adoptie stoppen niet bij deze uitfasering. Eerste ouders blijven eerste ouder. Geadopteerden blijven geadopteerd. Adoptieouders blijven adoptieouder. Wat ik al jaren heel duidelijk hoor van hen is de vraag naar meer en betere nazorg. Het is tijd om de middelen die vandaag worden ingezet om transnationale adoptie te faciliteren naar deze ondersteuning te heroriënteren. Zo kunnen we de vele duizenden geboorteouders, geadopteerden en adoptiegezinnen in Vlaanderen beter ondersteunen.

Inge Demol, directeur Steunpunt Adoptie vzw

We begrijpen dat de berichtgeving rond de intentie tot uitfasering van transnationale adoptie vragen en gevoelens oproept. Heb je als adoptiebetrokkene nood aan psychosociale ondersteuning? Aarzel niet om ons te contacteren.

Tijdens de wekelijkse plenaire vergadering van het Vlaams Parlement op 4 maart 2026 beantwoordde minister van Welzijn, Caroline Gennez, vragen van Jeremie Vaneeckhout (Groen) en Freya Perdaens (N-VA) over transnationale adoptie. Concreet werd er gevraagd of er een gesprek kan worden opgestart over het stopzetten van transnationale adoptie. Ook werd gevraagd hoe de controle verloopt op lopende dossiers die momenteel rechtstreeks door het Vlaams Centrum voor Adoptie worden opgevolgd.

Daarbij werd er verwezen naar een recente getuigenis in de media over een adoptie uit Portugal in 2023, die opnieuw vragen opriep over de huidige adoptiepraktijk.

Vorige maand diende Groen een voorstel van resolutie in waarin ze de Vlaamse Regering vragen een afbouwplan voor transnationale adoptie uit te werken. Ook pleit de partij voor o.a. historisch onderzoek naar illegale adopties (cf. federaal regeerakkoord p. 169), het oprichten van een erkennings- en bemiddelingscommissie, en een debat rond nieuwe vormen van gezinsvorming. Het volledige voorstel van resolutie is beschikbaar via de website van het Vlaams Parlement. 

Tijdens de vergadering gaven de verschillende fracties (Groen, NV-A, CD&V, Vlaams Belang, Vooruit) aan dat belang van het kind centraal moet staan en dat een uitfasering van transnationale adoptie onderzocht moet worden, omdat er te weinig garanties zijn dat adoptie steeds op een ethische en correcte manier gebeurt.

Minister Gennez stelde in haar antwoord tevreden te zijn dat er in het parlement een brede bereidheid bestaat om over de uitfasering van transnationale adoptie in gesprek te gaan. Zij verwees daarbij naar de conclusies van het expertenpanel uit 2021 en naar het Haags Adoptieverdrag, waarin wordt benadrukt dat adoptie in de eerste plaats een jeugdbeschermingsmaatregel is.

De minister gaf aan het overleg met betrokken actoren verder te willen zetten, waaronder het Vlaams Centrum voor Adoptie, de diensten die nazorg verlenen, wensouders en personen die momenteel op een wachtlijst staan, om het debat over een mogelijke uitfasering verder te voeren.

Het volledige verslag van de plenaire vergadering en de videoregistratie (vanaf 1:04:30) zijn beschikbaar via de website van het Vlaams Parlement.

Woord vanuit Steunpunt Adoptie

Vanuit Steunpunt Adoptie staan we achter deze intentie tot uitfasering. Sinds onze oprichting volgen we het debat over transnationale adoptie. Op basis van voortschrijdend inzicht en ervaringen uit de praktijk, zien we dat strengere regelgeving en bijkomende controlemechanismen op zichzelf geen sluitende garantie bieden dat adopties steeds correct verlopen. Directeur Inge Demol licht dit toe in een interview op Radio 1 (ook te beluisteren vanaf 01:46:50).

Tegelijk draagt een duidelijke beleidskeuze ook bij aan meer helderheid voor kandidaat-adoptanten. De voorbije jaren werd het adoptielandschap meerdere keren aangepast, wat voor veel betrokkenen onzekerheid met zich meebracht. Een duidelijk perspectief op de toekomst helpt om verwachtingen beter te kaderen en kandidaten correct te informeren over wat nog mogelijk is.

Heb je hierover vragen? Voor actuele informatie verwijzen we naar het Vlaams Centrum voor Adoptie:

• Website: opgroeien.be/aanbod/adoptie en kindengezin.be/nl/thema/adoptie
• Telefonisch: 02 533 14 76 en 02 533 14 77
• E-mail: adoptie@opgroeien.be

Heb je als adoptiebetrokkene nood aan psychosociale ondersteuning? Aarzel niet om ons te contacteren. Zo kan je ons bereiken.

“Vanaf dan is zij altijd mijn zus geweest”

Mijn mama is alleen naar Haïti gereisd om mijn zus op te halen. Mijn papa bleef thuis om voor mij te zorgen. Ik heb nog een vage herinnering aan haar aankomst op Zaventem. Een zwart voetje stak uit de draagzak en ik dacht: ah, mijn zus is hier! Dat was de eerste keer dat ik haar zag. Ik herinner me niets van de periode voor ze kwam, maar dat moment wel. Vanaf dan is zij altijd mijn zus geweest.

“Zorg voor elkaar”

Tot een paar jaar geleden hadden wij een normale broer-en-zusrelatie. Nu probeer ik meer te letten op openstaan voor alles wat ze nog zal ontdekken - over haarzelf en hoe ze zich voelt binnen ons gezin. Als 16-jarige zit je zelf in een awkward periode en leef je meer naast elkaar. Maar op je 25ste of 26ste besef je: hé, ik ben al heel mijn leven iemands broer. Dan kijk je terug en vraag je je af: was ik wel een goede broer? Was ik open genoeg? Was ik er wel voor haar?

Net als veel broers en zussen heb ik mijn zus vroeger wel wat gepest. Kussens gooien terwijl ze tv keek, dat soort dingen. Mijn ouders riepen dan: “Stop met je zus zo te ambeteren!” Ik denk dat dat normaal is binnen een gezin, maar achteraf voel ik me daar schuldig over. Ze is geadopteerd én had dan nog eens een ambetante broer. Misschien maakte dat het voor haar extra lastig. Dat ze dacht: is dit het nu? Hier heb ik dubbel niet voor gekozen.

Mijn ouders zeiden altijd: “Zorg voor je zus, wees lief voor je zus.” Dat wil elke ouder, denk ik. Ze vinden het ook belangrijk dat we elkaar blijven zien. “Jullie zijn samen opgegroeid, dat is waardevol. Spreek ook eens zelf af.” Ik woon ondertussen niet meer thuis, mijn zus wel. Nu mijn ouders er nog zijn, zien we elkaar vanzelf wanneer ik bij mijn ouders langsga. Dat is heel geregeld en eigenlijk een luxe, want misschien wordt dat ooit minder. Maar als mijn ouders er ooit niet meer zijn, dan zou ik mijn zus sowieso een berichtje sturen: “Gaan we samen iets drinken, gaan we samen iets doen?”

“Op haar tiende liep ze al sneller dan ik”

Qua hobby’s en interesses verschillen we. Mijn pa luisterde altijd naar punkrock en harde metal, en ik ben daarin meegegroeid. Je kan niet verwachten dat een meisje van zes dat ook leuk vindt, dus zij moest haar eigen weg daarin vinden. Op zich houden we allebei van muziek, maar elk op onze eigen manier.

Ook fysiek zijn we anders: zij is atletisch gebouwd, ik niet. Ze deed atletiek en mocht na vier maanden al meedoen aan het provinciaal kampioenschap sprint. Ik ben een jaar of drie ouder, maar op haar tiende liep ze al sneller dan ik. Ze heeft van nature enorme spierballen. Ik moet daarvoor trainen. Maar ik ben daar nooit jaloers op geweest. Ik vond het juist tof dat mijn zus zo sterk en atletisch was.

Voor de rest ben ik beter dan mijn zus (lacht). Nee, totaal niet. Fysiek niet, mentaal ook zeker niet. Vroeger was ze geen sterkte student, net zoals ik eigenlijk. Maar nu is ze haar master aan het afronden, iets waar ik zelfs nooit aan zou zijn begonnen.

Misschien is het typisch voor de oudste, maar ik denk wel dat ik de weg wat heb vrijgemaakt. Ik kan heel goed discussiëren, ook met mijn ma, terwijl mijn zus daar minder in is. Ik ben blij dat ik al veel discussies heb mogen voeren voor haar.

“Het is belangrijk voor haar, dus ook voor mij”

In ons gezin werd vroeger weinig over adoptie gepraat, omdat het voor ons zo vanzelfsprekend voelde. Zij was het adoptiekind en daarnaast moest zij maar gewoon haar leven leiden. Achteraf denk ik dat we daar toch meer aandacht aan hadden moeten geven. Nu beïnvloedt het haar leven enorm. Ze is vrijwilliger bij a-Buddy en kiest er bewust voor om daarmee bezig te zijn. Je merkt hoe belangrijk dat voor haar is en daardoor vind ik het belangrijk om er ook meer bij stil te staan.

Soms zou ik graag hebben dat mijn zus álles zegt. Ze zei onlangs dat het moeilijk aarden was in haar klas in het middelbaar. Dat is wel pijnlijk om te horen, want het is al gebeurd. Aan de andere kant, er is nog veel tijd om te praten. Dat is comfortabel. Ik merk het bij mezelf ook dat het soms leuker is om terug te blikken op een periode waar je al veel zelf over hebt kunnen nadenken.

Soms moet ik misschien wat meer openstaan om vragen te stellen: “Voel jij verschillen tussen ons?” Voor mij voelt het gewoon alsof zij mijn zus is. Voor mij maakt dat niets uit. Maar als we allebei geadopteerd waren, hadden we misschien meer dezelfde struggles gehad. Nieuwsgierigheid over hoe het zou zijn geweest om ergens anders op te groeien, heb ik bijvoorbeeld nooit gehad. Mijn zus wilde heel graag naar haar geboorteland, ik ken dat gevoel niet. Dat is opnieuw een gespreksonderwerp dat we niet samen kunnen voeren.

“Ze vond het leuk om na al die tijd herkenning te vinden”

Mijn mama zei vroeger dat er in ons dorp niet zoveel racisme was, maar mijn zus kreeg wél superveel opmerkingen. Mensen kwamen aan haar haar, vroegen of ze al Nederlands sprak … Stomme dingen die voor haar een grote impact hadden. Wij hingen daar als gezin maar wat rond, maar voor haar moet dat dagelijks heel ambetant zijn geweest.

Haar vriendinnen in de scouts of in de klas vroeger konden er ook nooit écht zijn op dat vlak. Als ze een mottige opmerking over haar huidskleur kreeg, was hun reactie: “Da’s echt niet leuk voor u.” Volgende onderwerp. Terwijl het zoveel aangenamer is om iemand te horen zeggen: “Oh, ik ook, twee weken geleden.” Dan voel je je echt gehoord (en niet alleen). Dat heeft ook met leeftijd en maturiteit te maken natuurlijk. Later vind je dan vriendinnen die dat wel kunnen.

Helaas zit daar vaak een grote tijdsprong tussen. Je kropt het op en dan opeens ontdek je op je 20ste een Afrikaanse studentenvereniging met mensen die al die jaren hetzelfde meemaakten. Zo was het bij mijn zus. Ik merk wel dat ze dat leuk vond, om na al die tijd die herkenning te vinden.

Mijn zus wil graag in Brussel gaan wonen. Mijn ouders zijn daar wat bang voor, maar misschien krijgt ze daar net mínder opmerkingen dan in Gent. Hier lopen gasten rond die al snel iets durven roepen. Ik heb het zelf al meegemaakt met mijn zus: we fietsten naar de Overpoort en iemand riep keihard het n-woord. De ganse bende lachte terwijl wij voorbij fietsten. Ik zakte door de grond van schaamte. Wij zijn broer en zus, en dan krijgt zij zo’n opmerking puur om wie ze is. Ik wou iets doen, maar er stond vijftien man. Dat deed pijn. Dat moment vergeet ik nooit.

“Is dat je echte zus?”

Omdat ik vrij groot ben, vragen mensen vaak: “Zijn je broers en zussen ook zo groot?” Dan zeg ik dat dat zo is, maar dat dat eerder toevallig is, want we komen niet van dezelfde ouders. Daarna komen de clichévragen. Is dat je echte zus? Zie je haar als echte zus? Dat type vragen vind ik heel ambetant. Dan denk ik: je verstaat écht de situatie niet. Het is alsof mensen iets proberen te zoeken waaruit blijkt dat zij toch niet écht mijn zus is, maar zij ís mijn zus. We zijn samen opgevoed door dezelfde ouders en lijken op sommige vlakken ook op elkaar, gewoon door hoe we zijn grootgebracht.

Ik besef dat het niet zo vanzelfsprekendheid is dat alles goed gaat. Er zijn veel geadopteerden die in slechte situaties terecht zijn gekomen. Het is al zo moeilijk om als geadopteerde in een aangenaam gezin op te groeien, laat staan dat je gezin dan nog eens suckt.

“Ik hoop dat we nog veel samen mogen meemaken”

Misschien moet ik haar eens vragen: “Kan je over alles met iemand praten?” Ik kan met elk probleem wel bij iemand terecht. Ik hoop dat mijn zus dat ook heeft. Als ze nu ergens mee zit, zal ik er sowieso voor haar zijn. Maar ik heb zelf nog diep gezeten en dan ging ik praten met mijn dichtste vrienden. Ik denk dat zij dat ook doet, bijvoorbeeld over microagressies of racisme. Dan komt ze niet bij mij, maar bij vrienden die dat zelf al hebben meegemaakt. Zij kunnen antwoorden vanuit een ervaring die ik gewoon niet heb.

Ik kijk ernaar uit om nog vaak samen tijd door te brengen en over vanalles en nog wat te praten. Gewoon er voor elkaar zijn en dingen meemaken - voor mij ís dat broer en zus zijn.

Ik hoop dat we nog veel mogen meemaken. Sommige broers en zussen gaan samen op stap, bezoeken of reizen zelfs samen. Of dat er voor ons ooit inzit weet ik niet, omdat onze interesses zo verschillen, maar ik hoor wel graag wat er gebeurt. Ik vertel bijvoorbeeld altijd veel over mijn festivalervaring. Ik hoop dat ze dat ook bij mij kan doen. En zeg nooit nooit: samen op vakantie gaan met mijn zus lijkt me eigenlijk echt nog leuk.

Geïnteresseerd in meer? Lees ook het verhaal van Naya en Joke.

“Het doet ertoe laat zien dat ingrijpen niet perfect of spectaculair hoeft te zijn, en dat kleine acties ook een verschil maken.” Aan het woord is Marjan Verplancke, coördinator vorming bij het Hannah Arendt Instituut.

Van passieve omstaander naar actieve omstaander

“Stel: je bent getuige van een situatie die niet oké aanvoelt. Soms overduidelijk, zoals een ongeval of vechtpartij, maar soms ook subtieler: een scherpe opmerking, iemand die wordt buitengesloten, een moment waarop grenzen overschreden worden”, vertelt Marjan. “Je merkt het op, maar twijfelt. Moet ik iets zeggen? Moet ik iets doen? Hoe dan? Met deze e-learning willen we mensen helpen om die twijfel beter te begrijpen en er toch mee aan de slag te gaan.”

In de e-learning leer je hoe je een actieve omstaander kan zijn, en hoe je op een veilige en effectieve manier kan anticiperen op wat er gebeurt. “Deelnemers krijgen inzicht in wat voor omstaander ze zelf zijn: wat hen motiveert en wat hen soms tegenhoudt om in actie te komen. Ze leren concrete tips en strategieën om met impact te reageren in noodsituaties of bij grensoverschrijdend gedrag”, gaat Marjan verder. “De e-learning prikkelt ook om met een andere blik naar situaties te kijken en nodigt uit om je verder te verdiepen in het thema, bijvoorbeeld via extra materiaal of een fysieke vorming.”

Misverstanden rond het omstaandersprincipe

Als we aan het omstaandersprincipe denken, denken we vaak aan situaties waarin iedereen toekijkt en niemand reageert. In de e-learning komen echter krachtige voorbeelden aan bod van omstaanders die wel ingrijpen en zelfs het leven van onbekenden redden. “Het idee leeft nog altijd dat mensen meestal niets doen wanneer er iets misloopt, terwijl recent onderzoek net toont dat mensen in duidelijke crisissituaties vaak wél in actie komen”, vertelt Marjan.

Bestaat het omstaanderseffect dan niet? “Het omstaanderseffect wordt vaak verkeerd begrepen”, legt Marjan uit. “Eigenlijk zegt het alleen dat de aanwezigheid van passieve omstaanders de kans verkleint dat mensen tussenbeide komen en een slachtoffer in een kritieke situatie helpen. Het betekent dus niet dat mensen nooit ingrijpen.”

Toch gebeurt het soms dat we niet in actie komen. In de e-learning zie je bijvoorbeeld een video van een koppel dat hevig ruzie maakt op straat. Voorbijgangers zien het, maar reageren niet. Hoe komt dat? “Een van de belangrijkste misverstanden die we willen rechtzetten, is dat niet-ingrijpen automatisch betekent dat mensen onverschillig zijn. In de praktijk gaat het veel vaker over onduidelijkheid, angst of sociale druk”, vertelt Marjan.

De bereidheid om in te grijpen, is er vaak wel. Marjan: “Wij willen die bereidheid ook doortrekken naar situaties die minder duidelijk zijn, maar daarom niet minder belangrijk, zoals subtiele vormen van grensoverschrijdend gedrag. En we willen vooral tonen dat ingrijpen niet heroïsch of spectaculair hoeft te zijn: ook kleine, doordachte acties maken echt een verschil.”

Een e-learning voor iedereen

Die overtuiging - dat kleine, doordachte acties een verschil kunnen maken - sluit nauw aan bij de missie van het Hannah Arendt Instituut. Het instituut wil bijdragen aan een democratische en inclusieve samenleving waarin mensen zich betrokken voelen en actief kunnen deelnemen.

“We vertrekken vanuit wetenschappelijke kennis, maar brengen die altijd in verbinding met de praktijk van burgers, organisaties en beleidsmakers”, legt Marjan uit. “Dialoog en meerstemmigheid staan centraal: we geloven dat je maatschappelijke uitdagingen alleen kan aanpakken door verschillende perspectieven samen te brengen en ruimte te laten voor nuance en kritisch denken.”

De ontwikkeling van de e-learning kadert binnen PolarProf, een project waarmee het Hannah Arendt Instituut, met steun van de Vlaamse Overheid, lokale besturen ondersteunt bij complexe uitdagingen zoals polarisatie, desinformatie en haatspraak. Vanuit die brede maatschappelijke opdracht is de e-learning er voor iedereen: burgers, organisaties, scholen en verenigingen. “Ze is breed inzetbaar, bijvoorbeeld in een werkcontext, het onderwijs of het verenigingsleven”, vertelt Marjan. “Want overal waar mensen samenleven en samenwerken, kan actief omstaandergedrag het verschil maken.”

Toepasbaar en interactief

Bij Steunpunt Adoptie zijn we alvast enthousiast over de e-learning, omdat ze ook bruikbaar is in situaties van discriminatie, racisme of micro-agressies. We kunnen bevestigen wat andere gebruikers aangeven: de training is herkenbaar en de afwisseling van werkvormen zorgt ervoor dat je de aandacht erbij kan houden.

“Veel deelnemers waarderen dat het geen belerend verhaal is, maar dat het ruimte laat om zelf na te denken”, zegt Marjan. Ze zeggen dat ze nu anders naar dagelijkse situaties kijken en zich zekerder voelen om iets te doen.”

Binnenkort zal er in de e-learning ook een Virtual Reality-oefening beschikbaar zijn. Marjan: “In de VR-oefening stappen deelnemers in een realistisch nagespeelde omstaandersituatie. Acteurs spelen de verschillende rollen, waardoor je echt ervaart wat zo’n situatie met je doet. Het is een veilige manier om te oefenen en te voelen hoe je reageert op onverwacht gedrag.”

Wil je na het volgen van de e-learning nog verder oefenen? Ga op zoek naar omstaandertrainingen in je buurt en blijf werken aan je rol als actieve omstaander.

Met het toekennen van incentives versterken we de werking van verenigingen van adoptiebetrokkenen. Daarnaast bereiken we meer adoptiebetrokkenen die nood hebben aan nazorg en zich hiervoor het meest veilig voelen bij lotgenoten.

Voor 2026 konden drie nazorgprojecten rekenen op een financiële ondersteuning van € 1000 aangevuld met een begeleidingsaanbod. 

In totaal ontvingen we vijf sterke aanvragen. Na beoordeling door een onafhankelijke jury bestaande uit een geadopteerde, een eerste ouder en een adoptieouder werden volgende drie nazorgprojecten geselecteerd:

• Creative Experience Day for Indian Adoptees - Collectief Adoptie Schakel Connecteert: Deze Creative Experience Day is een ontmoetingsdag voor Indiaas geadopteerden waarin Indiase cultuur, creativiteit en innerlijke beleving rond adoptie samenkomen. Via een creatief atelier naar keuze (gedichten en verhalen, foto's, slow art en kunst, muziek) krijgen deelnemers de ruimte om hun eigen beleving rond adoptie voor te stellen.
• Welzijnsdag “Je juridische rechten als geadopteerde” - CAFE: Tijdens deze welzijnsdag worden geadopteerden en hun ouders geïnformeerd over hun juridische rechten als zij illegaliteit bij de adoptie (van hun kind) ontdekken. Een jurist met expertise in adoptie- en familierecht geeft een presentatie, gevolgd door een panelgesprek met ervaringsdeskundigen. De dag wordt afgerond met een Q&A met het panel en een informeel netwerkmoment.
• Connect 2026 - Zemed Care: Connect 2026 brengt Ethiopisch geadopteerden in Vlaanderen samen via ontmoetingsmomenten die inzetten op culturele verdieping en creatieve of actieve ervaringen. Het project bestaat uit drie evenementen verspreid over het jaar, met als doel een duurzame community voor Ethiopisch geadopteerden op te bouwen: (1) een interactieve lezing over terugreizen naar Ethiopië, (2) een Paint & Sip met drankjes en hapjes, en (3) de Victory of Adwa Challenge, een escape room rond de Ethiopische geschiedenis voor geadopteerde jongeren.

We wensen de initiatiefnemers veel succes bij de verdere uitwerking van hun project! Benieuwd hoe deze initiatieven vorm krijgen? Volg onze kanalen voor updates.

Wil jij mee het verschil maken? Met een gift die je rechtstreeks toewijst aan de jaarlijkse incentives help je ons meer nazorgprojecten mogelijk te maken.

Je kan ons tijdens deze periode wel mailen via info@steunpuntadoptie.be, nazorg@steunpuntadoptie.be of secretariaat@steunpuntadoptie.be. Je mail wordt vanaf 5 januari behandeld.

Vanaf 5 januari kan je ons ook opnieuw telefonisch bereiken, elke werkdag van 9u00 tot 12u00.

Het team van Steunpunt Adoptie wenst je een fijn en warm eindejaar!

Een boek dat onmiskenbaar de aandacht verdient van hulpverleners én iedereen die wil begrijpen hoe racisme de mentale gezondheid en zorg beïnvloedt.

Dag Ama. Hoe kwam het idee voor dit boek tot stand?

Goede vraag! Als ik heel eerlijk ben, is het geen boek dat ik per se wilde schrijven. Het is namelijk geen vrolijk of licht onderwerp.    

Maar het idee ontstond vanuit een sluimerend gevoel, een soort innerlijke onrust. Door wat ik zelf meemaakte en vaak terugzag in verhalen van anderen, maar ook door wat ik in onderzoek zag terugkeren: de vaststelling dat racisme een rol speelt binnen de mentale gezondheidszorg.

Binnen de Nederlandstalige context bestaat er echter geen boek dat racisme in de mentale gezondheidszorg zo centraal stelt. Die specifieke invalshoek is onderbelicht. Vanuit dat gemis dacht ik dat ik het een goed idee was om dit boek te schrijven, met een focus op de Belgische context.

Hoe is je boek opgebouwd?

Het boek bestaat uit drie delen. Het eerste deel gaat over racisme: wat is het, hoe kunnen we het begrijpen en hoe beïnvloedt het de mentale gezondheid? Het was voor mij belangrijk om daar voldoende aandacht aan te besteden. Niet alleen zodat de lezer begrijpt wat racisme is, maar ook zodat die voor een stuk kan voelen welke impact het heeft.

Dat is nodig om in het tweede deel in te gaan op de vraag: wat loopt er verkeerd in de mentale gezondheidszorg? In dat deel komt aan bod hoe raciale en etnische ongelijkheden zich kunnen uiten binnen de mentale gezondheidszorg, zoals bij diagnostiek en begeleiding. Het gaat daarbij niet om individuele schuld, maar om een systemisch probleem.

Het laatste deel gaat ten slotte over antiracisme binnen de zorg. Daarin denken we na - ik zeg ‘we’ omdat ik ook in gesprek ging met elf mensen die elk op hun eigen manier met dat thema bezig zijn - over welke stappen nodig zijn om antiracisme, en liefst ook dekolonialiteit, meer een plek te geven binnen de mentale gezondheidszorg.

In deel twee van je boek concretiseer je hoe de mentale gezondheidszorg tekortschiet voor mensen van kleur. Kan je een voorbeeld geven?

Dat vind ik een heel moeilijke vraag! Als ik er een situatie uithaal zonder context, dan vereenvoudig ik het. Daarom ben ik wat terughoudend om zo’n voorbeeld te geven. Maar denk aan vormen van epistemische onrechtvaardigheid, vooroordelen, stereotypen en discriminatie.

Wat ik wel belangrijk vind om mee te geven, is dat veel hulpverleners zelden stilstaan bij de fundamenten van de psychologie, en dat er een duidelijke bias aanwezig is in de kennis waarop we steunen. Ik verwijs in het boek bijvoorbeeld naar de zogenaamde WEIRD-samples: Western, Educated, Industrialized, Rich, and Democratic. Dat is de groep die het meest wordt onderzocht, terwijl het op wereldniveau eigenlijk de kleinste groep is. Toch gebruiken we heel vaak de kennis over die groep om uitspraken te doen over de psyche en het welbevinden van de globale meerderheid.     

Als die basis al scheef zit, dan is het toch aannemelijk dat de kans zeer groot is dat de zorg tekortschiet. Toch? Je bouwt namelijk steeds nieuwe lagen bovenop die kennis, maar dat oorspronkelijke onevenwicht neem je telkens mee.

In je boek schrijf je een klein stukje over adoptie. Was dit voor jou belangrijk om op te nemen?

Ja, het móést erin, maar ik heb wel goed moeten nadenken over waar en hoe. Adoptie is voor mij namelijk heel sterk verweven met kolonialisme en racistische opvattingen. Het is een ‘sterk’ voorbeeld van hoe kolonialiteit vandaag de dag nog altijd doorwerkt.

Tegelijkertijd wordt er weinig stilgestaan bij het leed dat adoptie kan veroorzaken, ook binnen de mentale gezondheidszorg. Daarom wilde ik lezers daar bewust van maken, hen prikkelen, zodat ze de moeite zouden doen om zich er meer in te verdiepen.

Denk je dat racisme anders ervaren wordt door geadopteerden?

Ik vind het moeilijk om me daarover uit te spreken, omdat ik me daar nog niet in verdiept heb en ik ook geen adoptie-expert ben. In de therapieruimte heb ik wel al gezien wat adoptie en racisme met geadopteerden kan doen: het veroorzaakt vaak leed en kan zorgen voor een gevoel van aliënatie.

Wat me telkens diep raakt, is wanneer geracialiseerde geadopteerde jongeren ook binnen hun eigen gezin racisme ervaren. Dat moet enorm pijnlijk zijn, want het betekent dat zelfs je thuisomgeving geen veilige plek is. Mijn eigen gezin was voornamelijk zwart, dus wanneer ik als kind of jongere iets meemaakte in de buitenwereld, wist ik dat ik thuis op dat vlak grotendeels beschermd was. Maar als racisme zelfs in je gezin aanwezig kan zijn, dan bestaat er eigenlijk geen ontsnappen aan. Dat is iets wat voor geadopteerden fundamenteel anders kan zijn, en wat ik intuïtief meteen aanvoel als een andere ervaring.

Je boek werd onlangs gepubliceerd. Welke reacties kreeg je zoal? Wat merk je dat mensen bijblijft?

Het is me al opgevallen dat iedereen andere accenten legt en iets anders uit het boek haalt. Persoonlijke verhalen blijven vaak hangen, omdat dat resoneert en mensen zich daar in herkennen.

Daarnaast merk ik dat veel mensen het boek heftig vinden om te lezen, omdat ze geconfronteerd worden met lacunes in hun kennis. Ze denken: Dat wist ik niet en hoe kan het dat ik dat niet wist? Hoezo heb ik vijf jaar psychologie gestudeerd en weet ik dit nu pas? Die onzekerheden en wake-upcalls worden vaak geuit. Mensen stellen hun kennis in vraag en vragen zich af: Wat betekent dit voor mij als hulpverlener? Doe ik het wel goed?

Het feit dat ik zelf zoekende ben in het boek - naar woorden en manieren van nadenken over zorg - verlaagt blijkbaar ook de drempel voor lezers. Door mijn eigen zoektocht en kwetsbaarheid te tonen, krijgen zij de moed om hun eigen exploratie aan te gaan. Dat mijn zoektocht de motivatie van mensen voedt, vind ik een fijn en onverwacht iets.

Je laat in je boek inderdaad veel van jezelf zien. Hoe was dat voor jou?

Veel mensen zeggen dat ik me kwetsbaar opstel door persoonlijke verhalen te delen, maar eerlijk gezegd voelt dat voor mij nog wel oké (lacht). Het was niet akelig: het is wat ik het beste ken, het is wie ik ben. Ik zag het vooral als een manier om het verhaal te ondersteunen, zonder daarmee een boek te schrijven dat alleen over mij gaat, want het gaat over zoveel meer.

Ik kan mezelf als onderzoeker en psycholoog ook niet los zien van mijn eigen verhaal: alles is verweven. Ik ben geen toeschouwer van dit verhaal, ik ondervind het zelf. Het is mijn realiteit. Die balans tussen het persoonlijke en het professionele probeerde ik te zoeken en wilde ik uiten in mijn boek. Dat voelde juist en natuurlijk aan.

We zijn dat misschien niet gewend van academici of psychologen. Daar heerst vaak het idee van afstandelijkheid: je observeert, analyseert, praat erover, maar deelt niet te veel van jezelf. Maar ik vind dat verkeerd: als je kwetsbaarheid verwacht, moet je het zelf ook durven tonen.

Hoe zie jij de toekomst van de mentale gezondheidszorg voor mensen van kleur in Vlaanderen?

Dat is een vraag die ik vaak krijg. Ik hoop op een toekomst waarin racisme geen rol meer speelt, maar we moeten ook realistisch blijven: ik denk niet dat dat in mijn leven nog volledig zal veranderen.

Pas recent zijn we in België op een degelijke wijze begonnen met gesprekken over racisme in de gezondheidszorg en over de impact die dat heeft op de gezondheid van mensen. Mijn hoop is dat we deze gesprekken kunnen blijven voeren én dat concrete acties volgen. Racisme moet écht beschouwd worden als een bedreiging voor de volksgezondheid, niet iets waar mensen zich alleen ‘een beetje slecht door voelen’. Het heeft ernstige gevolgen en het beïnvloedt ons allemaal. Ik hoop dat daarrond meer draagvlak kan ontstaan. En ik hoop ook dat de politiek hierin mee wil gaan. Want hulpverleners kunnen hun deel doen, maar een probleem dat politiek van aard is, vraagt ook politieke maatregelen.

Bedankt voor dit interview, Ama!

Witte zorg, zwart leed is nu verkrijgbaar, zowel online als in de winkel.

Een systeem dat vrouwen alleen laat

De vondelingenschuif wordt omschreven als ‘een kans voor een radeloze moeder om haar kindje anoniem een warme en veilige thuis te geven’. Dat klinkt geruststellend, maar de realiteit is dat het systeem vrouwen in crisis net volledig alleen laat. Een moeder die uit wanhoop haar baby zo moet achterlaten, staat meestal al langer geïsoleerd: financieel, emotioneel, sociaal. Een klep in een muur verandert niets aan die omstandigheden. Ze krijgt geen informatie, geen opvang, geen psychologische ondersteuning. Ze verdwijnt, net als haar verhaal. De schuld, schaamte en rouw blijven achter, in stilte, zonder naam of dossier, zonder iemand die luistert. Dat is geen zorgsysteem, dat is wegkijken.

Wat een baby verliest

Voor een pasgeborene lijkt de schuif misschien een veilige plek, maar ze ontneemt het kind meteen zijn eerste recht: weten van wie je komt. Een vondelingenschuif creëert bewust een leegte: een systeem waarin een kind juridisch én emotioneel tot niemand behoort. Geen naam van een moeder of vader, geen medische geschiedenis, geen familieverhaal. Alleen een datum en dossiernummer. Voor veel geadopteerden is de vraag ‘waarom kon ik niet blijven?’ geen filosofische bedenking maar een dagelijks gemis. Gebrek aan afstammingsinformatie kan uitgroeien tot een levenslange wonde.

De mythe van de ‘veiligere’ optie

Een veelgehoord argument is dat een schuif beter is dan een baby die wordt gedood. Maar neonaticide is een fenomeen van alle tijden, windstreken, culturen en sociale lagen. De vondelingschuif verandert dit niet. Onderzoek (Tilburg University, 2019) laat zien dat de meeste moeders die neonaticide plegen zowel tijdens de zwangerschap als na de geboorte geen band opbouwen met het kind. Sommigen ervaren het kind zelfs niet als een levend wezen, ook niet na de geboorte. Hierin verschillen ze van vrouwen die bewust afstand doen van hun kind, want zij zijn wél doordrongen van de realiteit van hun zwangerschap en wegen in hun beslissing niet alleen hun eigen belangen af, maar ook die van het kind. Een vondelingenschuif biedt voor neonaticide daarom géén effectieve oplossing: gezien de psychische toestand waarin deze vrouwen verkeren, is het niet realistisch dat zij hun kind naar de vondelingenschuif zouden brengen.

Wat wél werkt

Als mensen weten waar een vondelingenschuif te vinden is, kunnen ze even goed weten waar echte hulp beschikbaar is. We moeten maatschappelijk sterker communiceren over organisaties waar ongepland zwangere vrouwen zonder oordeel hun angsten kunnen delen, waar ze psychologische begeleiding krijgen, en waar ze geholpen worden om naar alle opties te kijken. Idealiter groeit een kind op bij zijn eigen moeder of binnen de ruimere familie. Als dat niet mogelijk is, moet er een warme thuis worden gezocht mét begeleiding, niet via wanhoopsdaad die moeder en kind abrupt scheidt.

Organisaties zoals Adoptiehuis en Fara bieden die ondersteuning al, gratis en onvoorwaardelijk. Ze respecteren ook het recht van het kind op afstammingsinformatie, zodat het later niet met een zwart gat hoeft te leven.

Moeder en kind verdienen meer

Een baby verdient méér dan een fysiek veilige start. Het verdient ook een verhaal over waar het vandaan komt. En een moeder verdient méér dan een anonieme opening in een muur. Ze verdient een deur die opengaat, een stoel om op te zitten, en iemand die vraagt: “Hoe is het met jou, en hoe kunnen we jullie beiden helpen?”

Een standpunt van Binnenlandsgeadopteerd.be en Steunpunt Adoptie vzw

De oproep kadert in de beleidsactie ‘uitbouw laagdrempelige nazorg’ van Steunpunt Adoptie. Steunpunt Adoptie voorziet € 3000 aan projectmiddelen voor 2026. 

Hier vind je meer info en de voorwaarden om deel te nemen. Een project indienen kan via dit formulier. Veel succes!

Welke rol speelde stilte of zwijgen in jullie ervaringen met afstand en adoptie?

Karine: Ik was in heel die situatie stil, verlegen zelfs om er over te praten, met wie dan ook.  Er was ook schaamte, omdat ik en de familie de situatie niet konden oplossen. De beslissing om haar te laten adopteren was door Sigrid genomen en was onherroepelijk. Soms duwde ik mijn ongemakkelijk gevoel weg om normaal te kunnen functioneren, op mijn werk en thuis.

Valentine: Doordat mama het pas zo laat in m'n leven verteld heeft aan mij, is er toch wat vertrouwen geschonden ... Je denkt iemand door en door te kennen, maar dan blijkt dat er nog een heel stuk leven voor jou verborgen werd gehouden. Niet alleen door mama, maar door de hele familie die hiervan ook op de hoogte was.

Plots zit je in een soort van "Twilight Zone" waarin niemand meer is wie je dacht dat ze waren ... Een vreemd gevoel - alsof je hele leven in een soort andere dimensie heeft afgespeeld.

Wat doet het, nu die stilte is doorbroken?

Valentine: Toen mama me vertelde over de adoptie en hoe alles was verlopen, was voor haar inderdaad de stilte doorbroken. Dit moet voor haar een grote opluchting geweest zijn.

Jammer genoeg was niet alle informatie die ze me gaf correct en bleven bepaalde potjes goed gedekt. De stilte is dan wel doorbroken, maar er hangt nog steeds een sluier over dit deel van haar leven. De gebroken stilte werd voor mij een zoektocht, met elke dag meer en meer vragen. Die soms tegenstrijdige info heeft natuurlijk wel littekens bij mij achtergelaten ...

Karine: Natuurlijk, doordat we haar hebben gevonden en nu contact hebben, is de grootste pijn verdwenen. Ook het contact met jullie vanuit Steunpunt Adoptie brengt enorm veel rust.

Jullie verhalen komen uit verschillende hoeken van de geboortefamilie. Wat herkennen jullie in elkaars ervaringen?

Valentine: De drang om het missende stukje uit je leven terug te hebben. Ook al heb je het nooit effectief gehad, het ontbreekt. Ik herken ook de machteloosheid, en die nood om elkaar te kennen - en dan bepaalde karaktertrekken in elkaar te herkennen.

Karine: Wat me opvalt bij Valentine is ook de gedrevenheid in de zoektocht: het opnieuw proberen, blijven zoeken. Zelfs als het tegenviel, hield ze de moed erin.

Wat zouden jullie graag aan een geadopteerde willen meegeven?

Karine: Ik zou zeggen: blijf zoeken. Laat je dagelijks leven er niet onder lijden, maar geef niet op. De kans bestaat dat het lukt, en hopelijk draait het uit op een mooi contact.

Valentine: Er zal waarschijnlijk meer dan één verhaallijn zijn: over de situatie, de reden … Neem de tijd die je nodig hebt, en laat je niet opjagen door anderen. Alle informatie samen sprokkelen en verwerken kan heel heftig zijn en is vergelijkbaar met een rouwproces. Zowel voor de geadopteerde als voor ons: oma, zus, de ‘figuranten’ in iemand anders verhaal, die machteloos aan de zijlijn stonden …

We staan hier nog steeds, aan de zijlijn, met een open en geduldig hart. Jij hebt nu de controle. Jij mag bepalen hoe wij in jóuw verhaal passen: hoe die relatie eruitziet, hoe vaak er contact kan zijn, of er af en toe een pauze moet ingelast worden. It's up to you. Laat je niet onder druk zetten.

Wat hopen jullie dat luisteraars meenemen uit jullie getuigenis?

Karine: Ikzelf en de familie hopen dat luisteraars die met een gelijkaardige situatie te maken krijgen - in hun familie of vriendenkring - die mensen gemotiveerd zouden helpen in hun zoektocht. Je kunt niet geloven wat familie en goede vrienden kunnen betekenen in de zoektocht.

Valentine: Ik hoop dat de luisteraars meenemen dat er veel levens betrokken zijn in een adoptieproces. Niet alleen die van de geboorteouders en de geadopteerde. Wij worden vaak onzichtbaar gemaakt, over het hoofd gezien of als onbelangrijk in het verhaal gevonden. Maar onze tranen zijn ook gevallen, ons hart mist ook een stukje. Elke dag vragen we ons af hoe ons leven had kunnen zijn ...

Beluister de bonusaflevering via Spotify of Soundcloud 

Dag Sanne, wat is jouw taak bij Motion Centre?

Ik bied ouderbegeleiding aan, waarbij de kinderen zelf niet aanwezig zijn. Daarnaast begeleid ik koppels, bijvoorbeeld  rond een onvervulde kinderwens of  vragen rond ouderschap. Ook begeleid ik kinderen – in theorie van 0 tot 12 jaar, maar in de praktijk meestal tussen 6 en 12. Dat gebeurt altijd in combinatie met oudergesprekken of gezinsgesprekken. En ten slotte bied ik Sherborne aan voor peuters en kleuters. Dat is vaak met de ouder erbij.

Hoe komen cliënten bij jullie terecht?

Dat gebeurt op verschillende manieren. Omdat we een grote praktijk zijn, zijn er veel interne doorverwijzingen. Zo is er bijvoorbeeld een kinesiste die gespecialiseerd is in de bekkenspieren en veel werkt met kinderen met zindelijkheidsproblemen. Soms blijkt dat er geen fysieke oorzaak is en dat de oefeningen onvoldoende effect hebben. In zo’n geval schakelt zij mij in om hen verder te begeleiden.

Als klinisch orthopedagoog bied ik eerstelijns psychologische hulp aan. Via die weg krijg ik ook veel doorverwijzingen van huisartsen, het CAW, of begeleid wonen.

En dan zijn er natuurlijk ook mensen die zelfstandig op zoek gaan en bijvoorbeeld door online te zoeken bij mij terecht komen.

Heb je wel eens adoptiebetrokkenen in begeleiding gehad?

Als Sherborne begeleider werk ik ook lichaamsgericht. Dit aanbod sluit  goed aan op de noden van de gezinnen waar de gehechtheidsrelatie een uitdaging kan zijn, zoals bij een adoptiekind dat pas in het in gezin is. Gezinnen zijn dan erg bezig met verbinden. Sherborne is dan ideaal om in te zetten.

Welke adoptiethema’s komen terug in jouw werk?

In de begeleiding van een volwassen geadopteerde vrouw kwam identiteit sterk naar voor.  Gehechtheid was minder een thema, maar wel de vraag: “Ik ben anders dan jullie, mag ik dat ook zijn?”. Ze had zelf een kinderwens, en dat riep nieuwe vragen op. “Als ik een kind krijg, worden mijn ouders grootouders, maar genetisch zijn ze dat niet echt.”
Dat zijn transitievragen die je in veel gezinnen ziet terugkomen. In dit geval was het vooral helpend om te normaliseren dat zulke vragen bestaan. Iedereen die een transitie doormaakt stelt zichzelf vragen over wie hij of zij is, en hoe de onderlinge relaties veranderen.

Wat vind jij belangrijk in je werk?

Of het nu over adoptie gaat of iets anders – het draait altijd om een oprechte, nieuwsgierige houding. Ik wil dat mensen zich gehoord, gezien en erkend voelen. Ik vind het belangrijk dat ze zelf de regie behouden: “Ik ben de expert over mijn situatie, ik ken mijn kind het beste.” Samen gaan we dan op zoek naar inzichten.

Binnen het lichaamsgerichte werk – bij Sherborne bijvoorbeeld – vind ik het fijn om te vertragen, genieten, het positieve benadrukken en verbinding voelen.

Ik hoop dat mensen na een sessie buitenkomen met het gevoel dat ze hebben opgeladen. Dat we niet alleen stilgestaan hebben bij wat moeilijk is, maar ook bij wat wél goed gaat.

Welk advies zou je aan anderen willen meegeven vanuit je eigen werk?

Ik zou iedereen – zowel therapeuten als cliënten – willen meegeven dat ze zichzelf mogen zijn. Het is belangrijk dat mensen hun noden durven benoemen.

Cliënten moeten niet het gevoel hebben dat ze een voorgekauwd traject volgen, maar zelf mogen aangeven wat voor hen belangrijk is.

En therapeuten: blijf oprecht nieuwsgierig. Zonder oordelen, zonder vooroordelen. Dat geldt niet alleen in therapie, maar ook in het dagelijks leven.

In deze aflevering vertellen Karine, oma van een geadopteerde, en Valentine, zus van een geadopteerde, over hun ervaringen en gevoelens.

"Ik was in heel die situatie stil, verlegen zelfs om er over te praten, met wie dan ook. Ook schaamte omdat ik en de familie de situatie niet konden oplossen." – Karine

"Wij worden vaak onzichtbaar gemaakt, over het hoofd gezien of als onbelangrijk in het verhaal gevonden, maar onze tranen zijn ook gevallen, ons hart mist ook een stukje. Elke dag vragen we ons af hoe ons leven had kunnen zijn..." – Valentine

Hun getuigenissen bieden een uniek perspectief op afstand en adoptie en laten zien hoe de keuzes rondom een kind een impact hebben op de hele familie.

Beluister de nieuwe bonusaflevering via Spotify of Soundcloud.

Onderzoek naar hoe adoptieouders omgaan met (de mogelijkheid) dat hun adoptiekind slachtoffer werd van wanpraktijken is ontzettend schaars. 

In wat volgt verkennen we de gevoelens en ervaringen van adoptieouders. Hiervoor baseren we ons op interviews van Steunpunt Adoptie met drie adoptieouders in Vlaanderen (twee van transnationale en een binnenlandse adoptie), op twee deelrapporten van het expertenpanel interlandelijke adoptie (Vanspauwen, Sermijn & Loots, 2021) en op 154 interviews met Amerikaanse adoptieouders van Chinese kinderen. Deze laatsten horen bij één van de weinige internationale onderzoeken waarin de emoties van adoptieouders bij wanpraktijken verkend worden (Marn & Tan, 2015).

De gevoelens die we hieronder van elkaar onderscheiden zijn in de praktijk vaak verstrengeld en versterken elkaar.

Woede

Een van de voornaamste gevoelens die naar boven komen tijdens gesprekken is woede, overwegend gelinkt aan het feit bedrogen of misleid te zijn door tehuizen, adoptiebureaus of de overheid, en aan een gebrek aan gerechtigheid en transparantie in het systeem. Ook individuele medewerkers worden verantwoordelijk geacht (Vanspauwen et al., 2021).

Maryse en haar man adopteerden in 2007 een baby binnen België met, zonder ervan op de hoogte gesteld te zijn, het Foetale Alcoholsyndroom (FAS). Kinderen met FAS vragen levenslange ondersteuning en zullen nooit volledig op eigen benen kunnen staan. Dat was niet wat Maryse en haar man hadden afgesproken met de toenmalige adoptiedienst. Voor hen was het net heel belangrijk een kind te kunnen zien opgroeien van baby naar zelfredzame volwassene. Dat hadden ze dan ook heel expliciet aangegeven bij de toenmalige binnenlandse adoptiedienst. Maar de dienst wist goed welk kind ze bij Maryse en haar man plaatsten. “Dat zijn morele wreedheden”, zegt Maryse. Op de vraag welk gevoel bij haar overheerst, antwoordt ze met “woest”.

“Woest is zelfs nog braaf uitgedrukt ten opzichte van de adoptiedienst. Dit is de leugen van ons leven geweest. Ik geloof wel dat ze op dat moment niet beseften wat een kind met FAS concreet betekent voor een normaal gezin. Je legt een bom onder een huwelijk, onder een gezin, onder normale mensen. Dat is wreedaardig.”

Ze gaat verder:

“De show was ‘je bent uitverkoren’, maar uitverkoren waarvoor? Voor een kind dat 24/7 zorg nodig heeft voor de rest van haar leven?”

“Ik voel me ongelofelijk in het zak gezet. Je hebt zelf heel je ziel blootgegeven. Je bent binnenstebuiten gekeerd. Je hebt allerlei onderzoeken doorlopen. En dan blijkt het engagement dat zij zeiden aan te gaan niet te kloppen. Dat is contractbreuk, maar begin er na twintig jaar maar eens aan. Op dat moment ben je zo oververmoeid. Je bent aan het overleven. Het is niet dat je zegt van ’nu gaan wij een proces aanspannen’.”

Lisa adopteerde in 2010 een dochter uit Ethiopië. Veertien jaar later ontdekte ze dat het dossier niet klopt en dat haar dochter in werkelijkheid gekidnapt werd. Lisa voelt zich uitgebuit, zowel emotioneel als financieel. Het feit dat zulke schandalen konden plaatsvinden met medeweten van de overheid en adoptiediensten die bewust hun ogen sloten voor de schone schijn, zelfs na het in kracht treden van het Haags adoptieverdrag, noemt ze pervers en maakt haar kwaad. “Adoptie is kinderhandel op vraag van organisaties en overheden, maar dat wordt toegedekt met de mantel der schaamte en ongemak”, zegt ze.

Machteloosheid

Ook machteloosheid komt sterk op de voorgrond. Lisa vertelt helemaal gewrongen te zitten: “We worden niet geholpen, door niemand.” Ze legt uit hoe de herinneringen van haar dochter, toen die niet bleken te stroken met wat er in het dossier staat, door de adoptiedienst werden weggezet als kinderfantasie. Hoe ze mails stuurde naar de minister en VCA, waarop ze geen antwoord kreeg. Hoe alles geld kost: een proces aanspannen kost geld, degelijke hulp zoeken kost geld, een rootsreis kost geld. Dat allemaal voor een illegale praktijk waar ze nooit voor gekozen heeft.

“Mensenlevens worden kapotgemaakt. Mijn dochter is een prachtige jonge vrouw, die zich door haar verleden afgesloten heeft van haar innerlijke wereld. Niemand weet waar de sleutel ligt. We blijven zoeken, maar bestaat er geschikte hulp voor een trauma dat zo gigantisch is?”

Meerdere ouders botsen op zorgstructuren in Vlaanderen die niet sterk genoeg zijn uitgebouwd voor kinderen met een zware rugzak. De wachtlijsten zijn eindeloos en de juiste diagnoses komen te laat door gebrek aan adoptiesensitiviteit en/of fouten in adoptiedossiers. Hoewel er bij een adoptie initieel heel wat instanties betrokken worden, hebben ouders vaak het gevoel er alleen voor te staan wanneer het moeilijk gaat.

“Als ouder wil je je kind helpen, maar de correcte zorg is er gewoon niet. Voordat je een kindje mag adopteren moet je door een hele rompslomp. In de cursus wordt mooi gezegd ‘de staat is verantwoordelijk voor de adoptie’. Maar wij hebben de staat nog nooit gezien voor hulp.” (Eva)

“Ik heb niets tegen adoptie, maar zorg dat het klopt, niet alleen voor de kinderen maar ook voor de ouders. Want wij kunnen ze nu niet helpen: wat je weet, klopt niet.” (Eva)

“Er zijn geen bedden en ook de instellingen zijn niet op maat van kinderen met het Foetaal Alcohol Syndroom. Het zorglandschap in Vlaanderen, wij kenden dat niet en we hebben dat de laatste jaren van dichtbij gezien. Zulke ogen hebben wij getrokken.” (Maryse)

Deze ervaringen sluiten aan bij internationale bevindingen waaruit blijkt dat een gebrek aan transparantie (bv. over de leeftijd van het kind, medische gegevens, de aanwezigheid van ernstige socio-emotionele en psychologische problemen) ouders opzadelt met onverwachte ondersteuningsnoden, waardoor familiale stress, gevoelens van falen en machteloosheid verder toenemen (zie Vanspauwen et al., 2021).

Sommige adoptieouders ervaren daarnaast het besef dat ze nooit met zekerheid zullen weten wat er werkelijk met hun kind is gebeurd en dat het moeilijk is om ook hun kinderen hiermee te zien worstelen.

“Dit maakt het moeilijk om mijn kind haar verhaal eerlijk en correct te vertellen.” (interview in Marn & Tan, 2015)

“Je weet eigenlijk niets van jouw kind, en ja, wie moet je op de duur geloven?” (Eva)

“Ik probeer haar te doen begrijpen dat ze niet in de steek is gelaten. Dat dat niets met haar te maken heeft, maar dat is niet evident hé.” (interview in Vanspauwen et al., 2021)

Ten slotte ervaren adoptieouders veel onbegrip, zowel in de bredere samenleving, waar adoptie nog te vaak als een sprookje wordt voorgesteld, als in hun directe omgeving, waar niet iedereen evenveel inzicht heeft in de complexiteit van adoptie. Vanspauwen en collega’s (2021) spreken in dit verband van ‘de verstikkende impact’ van dominante verhalen die adoptie eerst en vooral als een positieve maatregel benaderen.

Schuldgevoel

Schuldgevoel is een ander complex gevoel waar heel wat adoptieouders mee kampen. In het bijzonder speelt het dubbele gevoel in een frauduleus systeem te zijn gestapt en het daardoor mee in stand te houden, maar er tegelijk ook slachtoffer van te zijn. In het onderzoek van Marn en Tan (2015) vragen sommige ouders zich bijvoorbeeld af of hun kinderwens onbedoeld een markt heeft gecreëerd voor kinderontvoering en -handel.

“Het breekt mijn hart. Ik voel me medeplichtig aan een misdaad. Tegelijkertijd: wat kan ik er nu nog aan doen?” (Marn & Tan, 2015)

Dit soort schuldgevoel speelt evengoed bij adoptieouders bij wie de adoptie van hun kind wel correct (lijkt) te zijn verlopen. Terwijl deze ouders misschien een kind adopteerden vanuit het geloof het juiste te doen, worden ze nu door de vele verhalen geconfronteerd met de tekortkomingen van het systeem. Dit kan allerlei existentiële vragen en onzekerheden oproepen, zoals bij Lisa.

“Transnationale adoptie kadert binnen een neokoloniaal denken en daar stond ik twintig jaar geleden niet bij stil. Je denkt één op één: je wil één kindje een warm nest bieden. Maar eigenlijk als je uitzoomt en het op meta-niveau bekijkt gaat dat om ‘arme kindjes redden’. Adoptieouders vandaag de dag moeten daaraan denken.” (Lisa)

“Toen we inzagen dat het dossier niet klopte, kwam er eerst een schuldgevoel. Maar dan heb ik beseft dat we allemaal slachtoffer zijn. Mijn menslievend beeld was uitgebuit. Mijn wereldbeeld is op zijn grondvesten beginnen daveren. Het heeft een impact op hoe ik naar mensen kijk: ik denk nu snel dat ze niet authentiek handelen, dat ik in de maling word genomen.” (Lisa)

Bij anderen is het schuldgevoel eerder gericht naar het adoptiekind zelf. Eva is moeder van een zoontje uit (vermoedelijk) Ethiopië van wie het adoptiedossier hoogstwaarschijnlijk niet van hem is. Zij adopteerde hem in 2016. De officiële leeftijd van haar zoon is altijd twee jaar ouder geweest dan zijn werkelijke, wat hem in heel wat verwarrende situaties bracht, bijvoorbeeld op school of op medisch vlak. Ze vraagt zich af:

“Als we hem niet geadopteerd hadden, had hij die ellende dan ook allemaal gehad of was het gewoon een gelukkig, onbezorgd manneke geweest in een weeshuis of pleeggezin? Daar zit je wel mee. Wij hebben hem hierheen gehaald. Hij heeft daar niet om gevraagd. Dat is echt wel iets om bij stil te staan.” (Eva)

Schuldgevoel is vaak nauw verweven met schaamte, waardoor sommige adoptieouders de ‘vulkaan aan gevoelens’ waar ze mee worstelen voor zichzelf houden. Dit maakt het proces nog moeilijker en eenzamer.

Angst

Angst is een vierde prominente emotie bij adoptieouders van kinderen die (mogelijks) betrokken werden bij wanpraktijken. In het onderzoek van Marn en Tan (2015) maken de ouders zich over twee specifieke zaken zorgen. De eerste is de mogelijke schade die wanpraktijken aan hun kinderen zouden toebrengen, waarbij dit ook leidt tot moeilijkheden in de relatie ten aanzien van hun adoptiekind:

“We twijfelen aan de correctheid van de adoptie, maar we hebben geen bewijs. Ik wil mijn kind niet onnodig pijn doen, het gaat zo goed ermee. Het feit dat ge daar met uw kind niet open over kunt zijn, dat is pijnlijk. Ik zou willen dat ik oprechter kon zijn.” (interview in Vanspauwen et al., 2021)

De tweede is de angst over wat dit zou betekenen voor hun eerste families. Een moeder deelt het volgende over de verlammende gedachte dat haar kind mogelijks werd ontvoerd:

“Het is te verschrikkelijk om te bevatten. Vaak probeer ik er gewoon niet aan te denken. Maar als ik het wel doe, en stel dat mijn dochter ontvoerd zou zijn, dan zou ik haar biologische moeder willen laten weten dat ze veilig is. Mijn hart zou volledig naar haar uitgaan. Het niet-weten is gewoonweg onbeschrijfelijk. Maar een ander deel van mij denkt dat als ik het ooit zou ontdekken, mijn eerste gedachte zou zijn: ‘Wat gebeurt er nu?’ Mijn dochter is al negen jaar bij mij. Ik ga haar niet opgeven. Daarna probeer ik weer gewoon niet aan de situatie te denken.” (interview in Marn & Tan, 2015)

Verdriet

Verdriet bleek in het onderzoek van Marn en Tan (2015) de meest voorkomende emotie te zijn, geuit door 54 van de 154 adoptieouders. Het verdriet gaat niet zelden over eerste families:

“De situatie in China is al moeilijk genoeg, maar dat je kind van je wordt afgenomen en vervolgens zonder toestemming ter adoptie wordt afgestaan, is afschuwelijk. Ik kan alleen maar hopen dat dit niet het geval was bij mijn kind. Ik rouw om de geboorteouders van deze prachtige kinderen.”

Ouders spraken in het onderzoek verder vooral hun verdriet uit over de pijn die hun adoptiekinderen mogelijks hebben doorgemaakt bij de scheiding van hun geboorteouders. Tijdens onze eigen gesprekken uitten ouders daarnaast verdriet over het besef dat zij onbewust deze mix van emoties doorgeven aan hun kinderen. Eva verwoordt het als volgt:

“De kinderen snappen dat nog niet, hoe we door de staat van het kastje naar de muur gestuurd worden en weer terug. Maar als ik daar verdriet over heb, hebben zij ook verdriet.”

Waakzaamheid

Ook waakzaamheid (in het artikel “hypervigilance” genoemd) is een gevoel dat in het onderzoek van Marn en Tan (2015) naar boven komt. Sommige ouders gaven aan heel alert het nieuws te volgen, vrezend dat er ooit een artikel zou verschijnen waarin onthuld wordt dat het tehuis van hun kind betrokken was bij kinderontvoering.

“Elke keer dat ik een nieuw verhaal hoor over de ontvoering van baby’s in China, moet ik me schrap zetten om te lezen waar het gebeurd is of waar de baby’s uiteindelijk terecht zijn gekomen. Ik weet gewoon dat ik op een dag de naam van het weeshuis van mijn dochter in één van die verhalen ga tegenkomen.”

Dit gevoel van extreme waakzaamheid kwam in onze eigen gesprekken niet naar voor, omdat er bij alle adoptieouders effectief wanpraktijken zijn vastgesteld. Ook in de deelrapporten van het expertenpanel komt dit niet ter sprake. Maar het is niet onmogelijk dat dit gevoel ook speelt bij sommige adoptieouders in Vlaanderen.

Vastberadenheid

Een laatste emotie die opgemerkt werd bij de adoptieouders in het onderzoek van Marn en Tan (2015) is het vastberaden geloof dat het hen niet is overkomen. 32 van de 154 ouders gaven aan geen twijfel te ervaren bij de correctheid van het adoptiedossier van hun kinderen.

“We waren er vrij zeker van dat onze dochter niet was ontvoerd met het doel om haar ter adoptie aan te bieden.”

Deze ouders gaven meestal één van deze twee verklaringen: een gebrek aan twijfel, en het gevoel toch geen invloed te hebben op wat er in het verleden is gebeurd.

Die vastberadenheid lijkt echter ook gevoed te worden door een bredere context waarin twijfel sociaal wordt ingeperkt en ouders ontmoedigd worden om verontrustende signalen bespreekbaar te maken. Zo blijkt uit de gesprekken die Vanspauwen en collega’s (2021) hadden met adoptieouders dat andere adoptieouders hard kunnen reageren op het delen van negatieve ervaringen: ‘Hoe durft ge uw verhaal te brengen in de media? Daar kunnen wij onze kinderen niet tegen beschermen!’.

Conclusie

Niet alle adoptieouders ervaren dezelfde emoties, en ook niet in dezelfde intensiteit. Maar omgaan met dit kluwen is allesbehalve eenvoudig en daar wordt beslist te weinig erkenning voor gegeven. Ook wij, bij Steunpunt Adoptie, merken dat de noden van adoptieouders die geconfronteerd worden met (de mogelijkheid van) wanpraktijken bij de adoptie van hun kind minder zichtbaar zijn of uitgesproken worden.

Wanneer we vragen aan enkele ouders wat hen verder zou kunnen helpen, klinkt het antwoord steevast “dat mijn kind geholpen wordt”. Lisa voegt daaraan toe dat ze samen met anderen haar stem wil verheffen. Momenteel wordt er volgens haar te weinig de hand gereikt door geadopteerdengroepen naar adoptieouders. “Maar als iedereen op zijn eentje gaat strijden, geraken we niet verder”, zegt ze. “We moeten ons verenigen rond wat ons verbindt, en dat zijn de wanpraktijken. We zijn allemaal gejost door hetzelfde systeem. We zijn misbruikt. Laten we dat systeem aankaarten, los van al onze verschillen.”

Maryse zegt daar nog bij dat ze haar verhaal wil delen om toekomstige gezinnen te waarschuwen: “Zorg met alles van de wereld dat zoiets niet gebeurt als het niet hoeft te gebeuren.”

Heb je naar aanleiding van dit artikel behoefte aan een gesprek? Je bent welkom bij een nazorgmedewerker voor een gesprek. Ook als je je herkent in dit artikel en graag in contact wil komen met andere adoptieouders kan je ons contacteren.

Heb je vermoedens van wanpraktijken bij de adoptieprocedure van jouw kind? Maak hier melding.

Andere ideeën over wat wij voor jou kunnen betekenen? Stuur ons een mail via info@steunpuntadoptie.be.

Bronnen:

• Marn, T. M., & Tan, T. X. (2015). Adoptive parents’ suspicion and coping with the possibility of child abduction for international adoption in China. The Family Journal, 23(4), 407-416.
• San Román, B., & Rotabi, K. S. (2019). Rescue, red tape, child abduction, illicit adoptions, and discourse: Intercountry adoption attitudes in Spain. International Social Work, 62(1), 198-211.
• Vanspauwen, N., Sermijn, J., & Loots, G. (2021). Rapport bevraging geadopteerden & adoptieouders. Expertenpanel Interlandelijke Adoptie.
• Vanspauwen, N., Sermijn, J., & Loots, G. (2021). Rapport literatuurstudie. Expertenpanel Interlandelijke Adoptie.

Tekst: Lise Dheedene

In 90 minuten leer je op eigen tempo:

1. wat afstand en adoptie betekenen,
2. welke psychosociale thema’s een rol spelen,
3. hoe je hier als hulpverlener sensitief mee omgaat bij geadopteerden van 16 jaar en ouder.

“Adoptiesensitiviteit is essentieel om geadopteerden goed te kunnen begeleiden,” vertelt Inge, directeur bij Steunpunt Adoptie. “Onderzoek* toont aan dat het voor geadopteerden de belangrijkste factor is bij het kiezen van een therapeut, en dat ze meer tevreden zijn met therapie als er aandacht is voor adoptiegerelateerde thema’s. Met deze e-learning bieden we samen met Psyche een toegankelijke tool met praktische handvatten aan hulpverleners.”

Kristina, klinisch psycholoog en nazorgmedewerker bij Steunpunt Adoptie, vult aan: “We horen dikwijls de zin: ‘Ik moest mijn therapeut uitleggen wat adoptie inhoudt.’ Soms is het één slecht gekozen of ondoordachte opmerking, zoals ‘Dan heb je wel geluk dat je geadopteerd bent’, die het vertrouwen voorgoed schaadt. Hulpverleners zijn vaak welbekend met thema’s als gehechtheid, identiteit, verlies en trauma, maar het écht adoptiesensitief benaderen van deze thema’s ontbreekt nog te vaak. Die kloof willen we met deze e-learning helpen dichten."

Voor de lancering lieten we een diverse groep kritisch meekijken naar de e-learning. Hun tips verwerkten we. Het enthousiasme was er alvast:

“Een erg degelijke e-learning! De casus vond ik het meest interessant. Daar merk je echt hoe je de situatie onder woorden kan brengen. Blij dat ik het gedaan heb!”

“Zeer overzichtelijk en to-the-point, met alle noodzakelijke informatie voor hulpverleners én daarbuiten. Een goede mix van theorie, concrete voorbeelden en praktische toepassingen.”

“Ik ben onder de indruk! Mooi hoe jullie hiermee blinde vlekken en eenzijdige opvattingen tegengaan en bijdragen aan meer veiligheid voor geadopteerden in de reguliere hulpverlening.”

“Heel knap! Fijn dat het zo afwisselend is en focust op de essentie van adoptiesensitieve zorg.”

Benieuwd naar wat hen zo enthousiast maakt? Ontdek de e-learning hier!

Vele handen maken het werk licht. Jij kan bijdragen aan een adoptiesensitief hulpverleningslandschap door de e-learning te delen met je netwerk. Alvast bedankt!

* Baden, A. L., Kitchen, A., Mazza, J. R., Harrington, E. S., & White, E. E. (2017). Addressing adoption in counseling: A study of adult adoptees' counseling satisfaction. Families in Society, 98(3), 209-216. https://doi.org/10.1606/1044-3894.2017.98.26

De aanleiding was een rapport van de Waarheids- en Verzoeningscommissie in Zuid-Korea, die officieel vaststelde dat er mensenrechtenschendingen plaatsvonden bij adopties tussen 1964 en 1999. Hoe beleeft Yung dit proces? En wat wil ze meegeven aan andere geadopteerden die overwegen om juridische stappen te zetten? We vroegen het haar persoonlijk.

Is jullie rechtszaak de eerste in zijn soort in België?

Vijf metissen hebben eerder klacht ingediend tegen de Belgische staat, omdat ze als kind zonder toestemming van hun moeders werden weggehaald. Ze kregen in beroep gelijk en de Belgische staat werd veroordeeld tot het betalen van morele schadevergoedingen. Zij zijn dus de voortrekkers geweest. Maar ik denk dat wij de eerste groep van echt interlandelijk geadopteerden zijn — en voorlopig ook de grootste.

We willen hiermee het signaal geven dat betrokkenen hun verantwoordelijkheden moeten opnemen. Het is nu het moment. Het zou al goed kunnen dat veel betrokkenen intussen niet meer leven. Wij zijn van de tweede generatie interlandelijk geadopteerden in België. Er zijn al geadopteerden uit Korea die intussen grootouders zijn.

Wat is voor jou het beste dat uit deze rechtszaak kan voortkomen?

Ik wil eindelijk al onze documenten. Ik ben ervan overtuigd dat er nog her en der documenten zijn, maar dat men weigert ze te overhandigen.

Ik wil ook tot op het bot uitpluizen wat er in België allemaal verkeerd is gelopen. We weten het nu over Zuid-Korea in detail. Het is bevestigd. Het is officieel. Ik wil ook voor België weten wie er allemaal bij betrokken was: zijn die mensen nog in leven? Hebben zij nog informatie? Hebben zij nog documenten, archieven, foto’s? Dat adoptiediensten en officiële instanties kunnen zeggen van “dat is van ons, dat is ons privébezit”, daar kan ik niet meer mee akkoord gaan.

Wat als jullie niet krijgen wat jullie willen?

Daar moet je uiteraard altijd rekening mee houden. Nu ben ik vrij zeker van onze zaak, anders zou ik er ook nooit aan begonnen zijn. Ik heb zelf heel veel bewijs verzameld. We voelen ons ook enorm gesterkt door het rapport van de Zuid-Koreaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie. Maar je moet natuurlijk blijven vertrouwen op de rechtsstaat en hoe die gaat oordelen. Dat is altijd afwachten en dat weten alle acht mensen die hieraan deelnemen.

Verder geloof ik in het principe: “wie niet waagt, niet wint”. We praten nu al heel lang als geadopteerden over alle wantoestanden en het gebrek aan nazorg. Het is ook allemaal heel terecht. Maar langs de andere kant moeten wij ook zelf een stukje verantwoordelijkheid opnemen en bepaalde stappen zetten. We kunnen heel ons leven boos blijven op de adoptiedienst. We kunnen heel ons leven smeken om onze adoptiedossiers in te kunnen zien. Maar als het niet werkt moeten we op een bepaald moment iets anders doen.

Wat zou je aanraden aan geadopteerden die juridische stappen willen zetten, maar niet goed weten hoe ze eraan moeten beginnen?

Het start bij het zoeken van lotgenoten. Dat kan op verschillende manieren: via de verschillende lotgenotengroepen die er al zijn, of via je eigen kring van geadopteerde vrienden en vriendinnen. Als je samen met anderen een rechtszaak wil beginnen moet er ook een gemene deler zijn. Wij hebben bijvoorbeeld bewust gekozen om ons te richten op één land. Met vijf mensen uit verschillende landen en van verschillende adoptiediensten zou dat puur juridisch-technisch al heel ingewikkeld zijn.

Verder kan ik mensen alleen maar aanraden om niet bang te zijn voor een rechtszaak. Het zit niet echt in onze Belgische cultuur om zomaar naar de rechtbank te gaan. In Amerika is dat bijvoorbeeld iets helemaal anders. Daar ga je naar de rechtbank omdat er maar zes citroenen in uw mandje zaten in plaats van zeven. Natuurlijk is een rechtszaak ingrijpend: het kost geld, vraagt veel energie en neemt ruimte in in je leven, zowel emotioneel als praktisch. Als je partner of kinderen er niet achter staan, of je krijgt geen steun van adoptiebroers of -zussen, kan dat leiden tot spanningen of zelfs een breuk binnen de familie. Dan moet je je afvragen: “Sta ik sterk genoeg in mijn schoenen om dit toch te doen?”

Wat je ook eerst altijd eens moet doen, is met een advocaat praten over jouw mogelijkheden. Mensen stellen zich de vraag “maak ik wel een kans, is er wel echt iets illegaals aan mijn adoptie? Ik mag dat misschien wel denken of vermoeden, maar klopt dat ook juridisch-technisch?” Daar kan alleen een advocaat jou bij helpen. Een eerste gesprek bij een advocaat is in principe gratis.

Jij bent een boegbeeld van mobiliseren en de kritische stem opnemen. Moet zo’n bewustzijn groeien?

Zeker en vast, en ik begrijp ook dat dat voor iedereen anders is. Ik weet dat er geadopteerden zijn die zulke stappen overwegen maar gewrongen zitten met loyaliteit naar adoptieouders toe bijvoorbeeld. Ik denk dat je jezelf daar ook een stukje in moet bevrijden. Als je wacht tot je adoptieverleden volledig verwerkt is voordat je stappen zet, onderneem je uiteindelijk nooit iets.

Sommige mensen denken dat ik dat allemaal met de vingers in de neus doe. Dat is natuurlijk niet zo. Voor mij is dat ook moeilijk. Maar ik erken wel dat het soms voor mij gemakkelijker is, omdat ik geen adoptieouders meer heb of broers of zussen waarmee de relatie onder druk kan komen te staan, en omdat ik mijn familie heb gevonden in Korea.

Ik kan alleen hopen dat onze rechtszaak mensen een beetje de moed geeft om te beslissen: “Hoe belangrijk is het voor mij om die informatie te weten en om mijn eerste familie te vinden? En als het echt belangrijk is, welke keuzes ben ik dan bereid te maken?”

Naam: Miguel Put
Leeftijd: 38 jaar
Land van herkomst: Guatemala

Wat is jouw link met adoptie?

Ik was drie maanden oud toen ik geadopteerd werd uit Guatemala en aankwam in België bij een adoptiegezin. Mijn adoptieouders hadden al twee biologische kinderen. Ik heb een broer van acht jaar ouder en een zus die zes jaar ouder is.

Mijn biologische moeder had het moeilijk. Mijn vader stierf net voor of net na mijn geboorte, dat is niet helemaal duidelijk. Er waren al twee oudere kinderen en ik kwam er bij als extraatje. Dat was onvoorzien. Mijn moeder kon niet voor mij zorgen en bracht mij naar een weeshuis.

Welke weg legde je af in je adoptieverhaal?

Mijn adoptieouders hebben nooit iets verzwegen en praatten open over mijn adoptie. Toen ik vijf jaar was, werd mij verteld dat ik geadopteerd ben. Dus dat is altijd een deel van mij geweest. Mijn ouders hadden een kopie van mijn geboorteakte met daarop de naam van mijn biologische moeder.Ze vertelden dat we op mijn 16e samen op zoek zouden gaan naar haar.

In 2001 zijn we met het hele gezin naar Guatemala gereisd. Ik werd goed voorbereid door mijn ouders. Ze wilden geen valse hoop creëren en zeiden dat het niet zeker was dat we mijn biologische familie zouden vinden.

In mijn geboortedorp, waar we mijn officiële geboorteakte opvroegen bij het gemeentehuis, hebben we mijn biologische moeder heel vlot gevonden. Ze was onder de indruk van het onverwachts bezoek van een blank gezin met mij daarbij. Ze toonde foto’s, ook één van mijn vader, en nadien omhelsde ze mij. Voor haar was het emotioneler dan voor mij. Na die eerste reis ben ik nog twee keer naar daar gereisd.

Het was mijn adoptieouders hun keuze om die reis te maken. Ik vond dat goed, maar het was niet op mijn vraag. Misschien had ik dat uit mezelf nooit voorgesteld. Hoewel ik er naar uitkeek, had ik niet per se de behoefte om naar mijn geboorteland te gaan en op zoek te gaan.

Het zijn vooral andere mensen die vragen hebben over mijn adoptie. Ik ben daar mee opgegroeid en dat is deel van mij. Ik heb wel identiteitsmoeilijkheden gehad. Ik had schrik dat mensen mij anders zouden bekijken omwille van mijn andere huidskleur terwijl dat niet zo was.

Kan je iets meer vertellen over Soundwave?

Al sinds ik een tiener was, ben ik gepassioneerd door muziek en geluid. Een jaar geleden startte ik Soundwave, een sociale onderneming met als slogan “Let’s tune in”.  Ik neem het persoonlijke verhaal van iemand op en zet het om in een geluidsverhaal met toevoeging van muziek of geluidsfragmenten. Ik noem mezelf een ‘motivator’, tussen de coaches en therapeuten van vandaag.

Ik beschouw het maken van een audioverhaal als een methodiek: ‘Audio Motivatie’. Omdat ik een verhaal in geluid vastleg, kan je me een soort van 'audiograaf' noemen. Je kan het vergelijken met een fotograaf die een bepaald moment vastlegt op beeld, ik doe dat met geluid. Het is de bedoeling om er mentaal beter van te worden door je verhaal te kunnen delen en vast te leggen voor later. Zowel voor de persoon zelf die een verhaal deelt als voor de omgeving van die persoon.

Waarvoor kan men bij jou terecht?

Iedereen die zijn/haar/hun verhaal wil opnemen en vastleggen kan bij mij terecht. Er zijn verschillende mogelijkheden: het opnemen van een Audio CV, Buddy Radio, Gezinsradio, Betekenisvolle Herinneringen, enz…

Wat zijn jouw plannen voor de toekomst?

Ik hoop dat Soundwave op deze manier kan blijven bestaan. Ik hoef er niet rijk van te worden. Zolang ik ervan kan leven en dit mag blijven doen, ben ik al gelukkig.

Op de website van Soundwave kan je voorbeelden van audioverhalen beluisteren.
Voor meer info stuur een mailtje naar Miguel via mp@letstunein.be of surf naar https://www.letstunein.be/

© Renaat Nijs

Wat doet YAR Vlaanderen?
Er zijn twee programma’s: YAR Wonen voor jongeren tussen 17 jaar en 21 jaar die uit noodzaak alleen moeten gaan wonen en YAR Coaching voor jongeren tussen 16 en 20 jaar die meer vat op hun eigen leven willen krijgen. De programma’s zijn bedoeld voor jongeren die vastlopen met een aantal zaken en daar zelf verandering in willen brengen.

Bij YAR Coaching zijn er drie fases in ons programma. Het eerste is een voortrajectfase waarin jongeren informatie krijgen. Ze worden naar YAR doorverwezen via de school, hulpverleningsorganisaties, huisartsen, jeugdrechtbank, ... Dan worden ze aangemeld en gaan we in gesprek met de jongeren om het aanbod van YAR toe te lichten. Ze kiezen dan zelf of ze willen instappen of niet. Dat laatste is heel belangrijk: het is hun keuze. 

Met de jongeren die effectief interesse hebben in YAR gaan we op trainingsweek. Dat is de tweede fase. Een intensief gestructureerde week waarin ze gaan kijken: wie ben ik? Wat maakt dat ik telkens op dezelfde zaken bots en hoe kan ik dat bij mezelf aanpakken?

Wat ze daar over zichzelf leren, nemen ze mee in de volgende fase. Tijdens deze derde fase krijgen ze acht maanden lang een coach die naast hen staat en hen ondersteunt bij het werken aan bepaalde zaken. Ze krijgen de kans om drie doelen te stellen aan het begin van het programma en zien hun coach één keer per week om daaraan te werken.

Welke pijlers hanteren jullie in het programma?
We hebben vier belangrijke pijlers in ons programma. Verantwoordelijkheid is daar één van. Je bent niet verantwoordelijk voor wat er met jou gebeurd is in je leven, maar je bent wel verantwoordelijk voor hoe je er nu mee omgaat.

Naast verantwoordelijkheid is keuze ook belangrijk. Er is altijd een keuze. Je ziet de keuze misschien niet altijd of je vindt ze misschien niet leuk, maar er is wel altijd keuze. Mogelijkheid is nog een hoeksteen. We laten hen meer mogelijkheden zien.

Een laatste pijler is engagement: er echt voor gaan als je iets wil, je engageren voor iets. De coach laat de jongere nadenken en lost het niet voor hen op. Het doel van YAR is om de jongere op lange termijn sterker te maken op eigen kracht.

Wie zijn de coaches?
We werken met 75 vrijwillige medewerkers per YAR Coaching programma. Dit is een heel diverse groep van mensen. Hetgeen ze gemeenschappelijk hebben: ze willen hun tijd en energie steken in het ondersteunen van jongeren.

Een belangrijk deel van YAR is de community rond de jongere. We werken met jongeren die er vaak alleen voor staan en wij proberen hun netwerk uit te breiden. Daarom zetten we een grote groep vrijwilligers rond hen gedurende het hele programma en de jongeren leren ook elkaar kennen.

Wat is jouw rol bij YAR?
Ik ben drie jaar vrijwillige medewerker geweest bij YAR, omdat ik iets wou betekenen voor mensen. Dat vond ik superinteressant en ik merkte dat ik daar veel gepassioneerder in was dan in mijn job destijds. Dus toen er een vacature vrijkwam, heb ik gesolliciteerd voor deze job, en nu zijn we twee jaar verder en ben ik nog steeds blij met mijn keuze om voor YAR te werken.

Mijn collega en ik coachen zelf geen jongeren in hun traject, maar wij coachen de coaches. En wij worden dan weer gecoacht door onze coach. Elke week spreken we de coaches om te horen hoe het gaat in hun traject, en dan volgen we het verder op. Als het moeilijk loopt in een traject, springen wij in. Dat kan wel vaak gebeuren, want acht maanden is lang. Dus als er een jongere even vastzit, en de coach ook, dan komen wij ondersteunen en helpen hen weer op weg.

Welke aanpak hanteren jullie rond adoptie?
Ik ben al in gesprek gegaan met verschillende jongeren die geadopteerd zijn, en het zijn allemaal andere verhalen. Ik zie daar geen lijn in. Hetzelfde met jongeren uit de pleegzorg.

Soms hebben ze vragen over hun biologische ouders of zitten ze met een afwijzingsgevoel, maar soms zijn ze daar helemaal niet mee bezig en gaat het meer over het feit dat het nu niet goed loopt met hun adoptieouders. Elke jongere ervaart dat anders en uit dat anders.

We maken geen verschil tussen de jongeren of hun verhalen. Dat is hoe wij werken. Het maakt niet uit wat hun achtergrond is. Wat wij aanpakken is niet zozeer hun verhaal, maar hoe ze er nu mee omgaan.

Hoe kunnen jongeren bij jullie terecht?
Via onze website is de gemakkelijkste manier. Jongeren kunnen zichzelf aanmelden, maar ook hulpverleners of ouders kunnen dat doen. Voor het YAR Coachingprogramma in Oost-Vlaanderen is er elk jaar een aanmeldingsperiode van begin oktober tot eind februari. Tussen maart en september kan je zeker ook contact opnemen, maar we starten pas terug op in oktober. Er zijn geen wachtlijsten.

Meer info over YAR: https://www.yarvlaanderen.be/
Instagram: https://www.instagram.com/yarvlaanderen/

Mijn naam is Helen Duijvene de Wit en de afgelopen 2,5 maand heb ik stage mogen lopen bij Steunpunt Adoptie. Binnen mijn opleiding toegepaste psychologie moest ik een exploratiestage lopen die mij een beter beeld zou geven over wat het inhoudt om als psychologisch consulent aan de slag te gaan.

Vanwege mijn persoonlijke betrokkenheid bij adoptie en mijn nieuwsgierigheid naar het werken met dit thema, koos ik bewust voor Steunpunt Adoptie als stageplek. Graag vertel ik je meer over wat ik tijdens mijn stage deed.

Taken

In het begin van mijn stage werd mij gevraagd om een artikel te schrijven over geadopteerden en adoptieouders die terugreizen naar het herkomstland.

Om hiermee aan de slag te gaan, begon ik met het opzoeken van relevante wetenschappelijke artikelen. Vervolgens ging ik in gesprek met verschillende geadopteerden en adoptieouders. Het doel was om een beter beeld te krijgen van het moment waarop geadopteerden en adoptieouders zich ‘klaar’ voelen om terug te reizen naar het land van herkomst. Uiteindelijk heb ik de wetenschappelijke inzichten gecombineerd met de persoonlijke ervaringen tot een mooi, samenhangend geheel.

Met betrekking tot de ondersteuning van geadopteerden heb ik verschillende gesprekken mogen bijwonen. Zo was ik aanwezig bij inzagegesprekken, waarin geadopteerden onder begeleiding van het VCA en Steunpunt Adoptie hun adoptiedossier inkeken.

Ook mocht ik meelopen tijdens meldingsgesprekken, waarin geadopteerden hun verhaal deelden wanneer zij vermoedens hadden van wanpraktijken in hun adoptiedossier. Uit beide soorten gesprekken leerde ik veel over het stellen van de juiste vragen en het bieden van passende ondersteuning.

Als laatste heb ik verschillende voorbereidingscursussen op adoptie meegevolgd. Dit bracht mij in aanraking met kandidaat-adoptanten die een geheel andere kijk hebben op adoptie dan de geadopteerden die ik in mijn stage sprak. Dit was opnieuw erg boeiend en zorgde voor een nog genuanceerder beeld van adoptie. 

Team

Vanaf het begin werd ik warm ontvangen door iedereen in het team. Door de uiteenlopende projecten waaraan ik werkte en de gesprekken die ik mocht bijwonen, kreeg ik de kans om met verschillende collega’s samen te werken. Het was waardevol om de diverse werkwijzen en visies te mogen ervaren en daarvan te leren. De visie van Steunpunt Adoptie was mij vanaf het begin duidelijk, en als geadopteerde voelde ik mij er thuis.

Terugblik

Ik kijk met een positief gevoel terug op mijn stageperiode. Het was een waardevolle tijd waarin ik enorm veel heb geleerd over adoptiesensitieve hulpverlening, het werken in teamverband en het werken binnen deze sector.

Ik ben me bewuster geworden van wat het betekent om met geadopteerden te werken en mocht het betekenisvolle werk van Steunpunt Adoptie van dichtbij ervaren. Daarnaast werd mijn beeld van adoptie genuanceerder doordat ik verschillende perspectieven heb mogen horen.

Ik wil Steunpunt Adoptie graag bedanken voor het bieden van een enorm interessante stage en voor de fijne begeleiding. Niet alleen op professioneel vlak, maar ook persoonlijk voelde ik mij als geadopteerde gehoord en gesteund.

Wij gingen met hen in gesprek.

Waarom kozen jullie ervoor om dit boek samen te schrijven?

Ae Ra: We deelden frustraties over situaties en uitspraken van mensen over adoptie. We vroegen ons af hoe vaak geadopteerden bepaalde zaken nog moeten uitleggen voordat andere mensen dit eindelijk zouden vatten.

We bedachten dat het handig zou zijn als we iets hadden dat we integraal konden geven aan mensen, waar alles in staat waarvan wij vinden dat ze dit moeten weten over adoptie. Dat we zouden kunnen zeggen: ‘Hier, lees dit en kom nog eens terug als je het gelezen hebt en daarna nog vragen hebt.’

Kiran: Het startconcept was een boek dat geschikt zou zijn voor iedereen die (g)een geadopteerde kent, breed en toegankelijk, dat raakt aan veel thema’s waar geadopteerden mee te maken krijgen. We voelden veel enthousiasme om onze krachten te bundelen en dat samen te doen.

Is het boek dan vanuit een soort frustratie gegroeid?

Kiran: Ja, toch wel.

Ae Ra: En ook vanuit  het idee dat dit ontbreekt in Nederlandstalig boekenland, een boek dat geschreven is door geadopteerden zelf over deze thema’s.

Welk tekort vult dit boek dan in?

Ae Ra: Dit boek gaat over de impact van afstand en adoptie, waarbij we ook onze (eerste) ouders zoveel mogelijk in beeld brengen, maar overstijgt de persoonlijke verhalen. Het schept een kader dat groter is dan ‘ik ben blij of ik ben niet blij’, ‘ik heb het goed gehad of ik voel mij minder goed’. Het boek gaat namelijk ook een stuk over het systeem waarbinnen adopties konden en kunnen plaatsvinden.

Daarnaast hebben we het onder andere over: wat betekent het om geadopteerd te zijn doorheen het hele leven? Het is niet toevallig dat mensen nog heel vaak het woord ‘adoptiekinderen’ gebruiken. Ze denken bij adoptie aan kinderen, maar we worden ouder en adoptie nemen we ons ganse leven mee.

Kiran: In realiteit worstelen veel geadopteerden, al dan niet zichtbaar. We kregen heel ons leven te horen dat we te jong waren om last te hebben van afgestaan te zijn. Maar ouders kunnen niet zomaar vervangen worden en het is niet hetzelfde als niet geadopteerd zijn.

Jullie spreken over een dominant narratief: ouders die niet voor hun kind kunnen zorgen, staan het af om het een beter leven te geven, terwijl mensen met een onvervulde kinderwens door adoptie niet alleen hun verlangen vervullen, maar ook een kind een betere toekomst bieden. Is dit narratief al niet wat afgezwakt door de berichtgeving in de media?

Ae Ra: Ik denk dat het volstaat om onder die berichtgeving te kijken. De meeste gegeven commentaren zijn : ‘zou je niet beter dankbaar zijn’ en ‘ga dan terug naar je eigen land’. Dit geeft voor mij een indicatie dat dit narratief wel nog altijd hard leeft. En dat het blijkbaar ook voor ongemak zorgt als je iets anders vertelt; ook wanneer dit feitelijke zaken zijn. Niet alles gaat immers over ‘mijn ervaring was zus of zo’. Het gaat ook over vastgestelde fraude, die niet enkel door geadopteerden maar ook door overheden uit ontvangende en zendende landen wordt erkend.

Ik kan dus niet zo goed begrijpen waar die emotionele commentaren vandaan komen. Ook van kandidaat-adoptanten en adoptieouders. Zij geven bijvoorbeeld aan dat ze zich gekwetst voelen, dat zij het beter hebben bedoeld. Dat neemt de consequenties echter niet weg.

Kiran: Wanneer ik aan mensen in mijn omgeving uitleg dat het boek niet louter gaat over mijn ervaring en toelicht welke thema’s aan bod komen, geven ze aan dat ze zich er helemaal niet bewust van waren, dat ze blij zijn dat ik hen dat inzicht verschaf en dat het voor hen ook interessant is.

Twintig jaar geleden hadden we dit boek niet kunnen schrijven. Er zijn nu meer mensen die ervoor openstaan. Of dat hoop ik toch… Wij zijn zelf volwassen geworden en geconnecteerd met veel andere, gelijkgestemde geadopteerden. Dat maakt het krachtiger.

Wie hopen jullie te kunnen bereiken?

Kiran: Wij zouden het liefst iedereen bereiken: buren, werkgevers, leerkrachten van … Eigenlijk iedereen die rond de geadopteerde staat of met geadopteerden in contact komt. Zeker ook hulpverleners. In de opleidingen psychologie, wordt er nog altijd weinig of niet gesproken over adoptie. Dat is jammer, zeker voor een land dat zo enthousiast heeft mee geadopteerd. Er wordt blijkbaar niet verder nagedacht over de ondersteuning die dan nodig is.

Ae Ra: Het was de bedoeling om een boek te schrijven dat mensen breed kan informeren, zeker mensen die met geadopteerden te maken hebben. Dan denk ik ook aan leerkrachten, tandartsen, artsen,.... Ook de uitgebreide families van mensen die geadopteerd zijn en hebben.

Hoe zijn jullie tot de titel gekomen?

Kiran: De titel speelt met de aanname dat je als geadopteerde gewenst bent door je adoptieouders en ongewenst door je (eerste) ouders. Dat is een beetje hoe het klassieke narratief het voorstelt, maar het geheel is veel complexer dan dat. De meeste geadopteerden zouden bijvoorbeeld niet in hun adoptiegezin opgegroeid zijn als hun adoptieouders zelf kinderen hadden kunnen krijgen. In ons boek gaan we daar verder op in.

Verder slaat de titel ook op de ongewenste situatie(s) waar je als geadopteerde mee te maken krijgt, zoals het geadopteerd zijn op zich ook al kan ervaren worden. Het is immers niet iets waar je zelf om gevraagd hebt.

Wat meer grijswaarden toevoegen aan een zwart-witte kijk op afstand en adoptie?

Ae Ra: Ons boek vult het aan… Want we nemen zeker ook standpunten in. Ons doel was niet om te nuanceren of alle perspectieven aan bod te laten komen. Ons doel was: vanop onze plek als geadopteerden mensen informeren met  de kennis, ervaring en ideeën die we hebben.

Hoe was het schrijfproces achter deze standpunten?

Kiran: Dat ging heel vlot. We hebben heel snel verdeeld wie wat zou schrijven en we hielden ons hier ook aan. Nadien lazen we elkaars stukken na en vulden we aan. In het begin waren we bezorgd dat deze werkwijze een groot verschil zou opleveren in stijlen tussen de hoofdstukken. Maar uiteindelijk is er weinig verschil merkbaar en vermoed ik niet dat mensen zullen merken wie welk hoofdstuk heeft geschreven.

En hoe blikken jullie hierop terug? Het vertrekt vanuit persoonlijke ervaringen. Ik kan me voorstellen dat dat bij momenten wel pittig kan zijn.

Kiran: Ja, dat zeker, maar het feit dat we elkaar hierin konden ondersteunen voelt eerder als een kracht. Ik heb het wel eens moeilijk gehad en was blij dat ik op die momenten (h)erkenning vond bij Ae Ra.

Ae Ra: Ik schreef er al eerder over, zowel over mijn persoonlijk stuk als over de impact en over het systeem van adoptie. Het is daarom al even geleden dat ik er hevige emoties bij heb gehad. Maar het is sowieso speciaal om het met twee te doen.

We kwamen in heel veel zaken overeen, maar toch hebben we onze eigen accenten. Het is niet evident om met twee geadopteerden samen iets te doen zoals een boek schrijven, maar dit ging gewoon goed. We konden bij elkaar terecht en we konden dingen aftoetsen. Je leert ook nieuwe dingen van elkaar.

Hoe is het boek opgebouwd? Waar mag de lezer zich aan verwachten?

Ae Ra: Het boek begint en eindigt met een blik op de politiek-maatschappelijke context waarin transnationale adoptie zich afspeelt.

Kiran: Daartussen schetsen we de thema’s waar je als geadopteerde gedurende je levensloop op kan botsen.

Ae Ra: En dit mag je heel letterlijk nemen. We beginnen prenataal, in het land van herkomst en gaan zo verder naar babytijd en kindertijd tot aan de volwassenheid.  We geven ook ons idee mee over adoptiesensitieve hulpverlening in deze levensfasen.

Kiran: Het boek is heel chronologisch opgebouwd om zo stil te staan bij wat er zich allemaal afspeelt in het leven van een geadopteerde en wat de impact kan zijn op latere leeftijd. Het thema gehechtheid uit zich helemaal anders bij een baby versus een volwassene, die hier op botst wanneer die bijvoorbeeld een relatie heeft, een nieuwe functie aangaat of zelfstandig gaat wonen. We staan ook stil bij herstel, of dit überhaupt mogelijk is en hoe wij dit zien. En tot slot geven we onze visie over de toekomst en wat er politiek nodig is.

Het is allemaal heel informatief, maar je hoort wel steeds onze mening hierover. Het boek handelt over transnationale adoptie, omdat we daar meer vanuit ervaring kunnen spreken, maar mogelijk kan het voor binnenlands geadopteerden ook herkenbaar zijn.

Vorig jaar verscheen 'Voorbij transnationale adoptie'. Op welke manier verschilt jullie boek hiervan?

Ae Ra: Allereerst, ik vind het een heel waardevol, breedsporig boek dat iedereen zou moeten lezen. ‘Voorbij transnationale adoptie’ heeft veel verschillende auteurs, zowel geadopteerden als niet-geadopteerden. Hun bijdrages kunnen ook los van elkaar gelezen worden.

In (On)gewenst staan we stil bij adoptie als systeem, maar we zoomen ook in op de levensloop van geadopteerden en de thema’s die doorheen alle levensfases aan bod komen. We staan sterk stil bij de (psychologische) impact van afstand en adoptie. Dat is de rode draad.  Verder heeft het boek een andere sfeer omdat we theorie afwisselen met quotes en concrete voorbeelden.

Kiran: Het is heel breed, maar wel toegankelijk en to-the-point. Onze insteek is ook heel duidelijk: het perspectief en de belangen van geadopteerden en hun (eerste) ouders aantonen.

Als we iets zouden moeten meenemen uit dit boek, wat mag dat dan zijn?

Ae Ra: Naast de uiteenlopende ervaringen die er zijn, is er een systeem dat fraudegevoelig was, is en ook altijd zal blijven. In mijn ogen is het een systeem dat je als samenleving niet meer bewust kan faciliteren en financieren, omdat je slachtoffers blijft maken.

Er lopen nog altijd dingen fout vandaag in Vlaanderen en andere ontvangende landen. Daarom zijn er opnieuw hervormingen. Maar ook deze hervormingen zullen de adoptie-industrie niet fraudevrij maken. Mensen reageren hier soms fel op, op een pauze of een stop, maar wie is er nu tegen een poging om fraude te stoppen? Ik vind dat heel opmerkelijk.

Kiran: Ik sluit mij daarbij aan. Je kan geen kind weghalen bij zijn familie en zijn cultuur en dan verwachten dat dit kind hier geen nadeel van zal ondervinden.

Er wordt daarnaast ook weinig stilgestaan bij de gezinnen die achterblijven en de ondraaglijke pijn die zij voelen. Het lijkt alsof dit helemaal wordt weggedacht, als ware het een bijkomstigheid, net als de impact op de geadopteerden zelf.

We verwijzen geregeld naar de alarmerende cijfers rond zelfdoding en psychische problematieken bij geadopteerden. Meer bewustmaking bij de hele maatschappij zal hier ongetwijfeld een impact op hebben.

Ae Ra: Er zit nog altijd een heel koloniale insteek in alles wat met transnationale adoptie te maken heeft. De adoptie-industrie heeft er belang bij om ons klein te houden. Geadopteerden moeten altijd vechten om plek te mogen innemen. Het is blijkbaar moeilijk om ons te zien als mensen met expertise, mensen die dingen kunnen organiseren en dat ook noodgedwongen al heel veel jaren doen.

Kiran: Ik vind het verder ook oneerlijk hoe weinig je zeggenschap hebt over je eigen achtergrondinformatie. Informatie lijkt soms willekeurig genoteerd of zelfs vervalst. Als er al correcte informatie is, wordt die maar al te vaak achtergehouden. Het is een mensenrecht om te weten waar je vandaan komt en wie je ouders zijn. Bij de geadopteerden die we spraken voor ons boek, is er geen enkele bij wie de info helemaal klopt of volledig is. Het voelt soms alsof je geen volwaardig mens mag zijn. Je lijkt minder rechten te hebben dan anderen.

Ae Ra: We snappen dat het een uitdaging kan zijn voor adoptieouders of mensen die willen adopteren om ons boek te lezen. Maar we denken dat het ook veel kan brengen. Als ze zich geraakt voelen door de dingen die we schrijven, zou het zo waardevol zijn te reflecteren over waarom ze zich geraakt voelen en wat ze hier zelf dan nog mee moeten/kunnen doen. Wij zijn zelf geadopteerd. Het zou zomaar kunnen dat degene die zij geadopteerd hebben (later) hetzelfde denkt of zegt.

Een mooie oproep om mee af te ronden!

Wanpraktijken bij adoptie omvatten onder andere de ontvoering en verkoop van kinderen, het vervalsen van adoptiedocumenten en het onder druk zetten van geboorteouders. Deze praktijken vormen schendingen van fundamentele mensen- en kinderrechten, waaronder het recht op identiteit, het recht op afstammingskennis, en het recht op opgroeien in de eigen gemeenschap (art. 7 & 8 EVRM, art. 8 IVRK). Maar terwijl vaststaat dat slachtoffers van mensenrechtenschendingen recht hebben op herstel, bieden internationale verdragen, zoals het Haags adoptieverdrag (1993), weinig concrete instrumenten.

Het kader van “overgangsjustitie” (“transitional justice”) biedt wat dit betreft een leidraad. Deze benadering focust op de nasleep van conflicten en grootschalige mensenrechtenschendingen. Het wordt, onder andere door de Verenigde Naties, als een toolbox van maatregelen beschouwd om historische misstanden aan te pakken.

Deze maatregelen worden meestal onderverdeeld in instrumenten van vergeldende en herstellende rechtvaardigheid. Waar de eerste overtreders juridisch verantwoordelijk stellen, komen de laatste tegemoet aan de huidige belangen en noden van slachtoffers. In wat volgt toetsen we het huidige herstelbeleid af tegenover deze richtlijnen.

Vergeldende rechtvaardigheid

Vergeldende rechtvaardigheid heeft betrekking tot de strafrechtelijke of administratieve bestraffing van wetsovertreders.

Het juridisch verantwoordelijk stellen van wanpraktijken bij illegale adoptie botst op heel wat obstakels:

• Wanpraktijken zijn het resultaat van een complexe (transnationale) keten van betrokken actoren. Uitvissen wie waarvoor aansprakelijk gesteld moet worden is alles behalve eenvoudig (Loibl, 2021).
• Veel illegale adopties worden pas jaren na de plaatsing ontdekt, doordat de kinderen door het adoptiesysteem werden witgewassen en bijgevolg moeilijk te traceren zijn (Loibl, 2019; Smolin, 2006).
• Na 20 of 30 jaar is het niet alleen uiterst moeilijk vast te stellen wat er precies is gebeurd; ook de verjaringstermijnen zijn vaak al verstreken, wat de mogelijkheid om te onderzoeken en vervolgen uitsluit.
• Bovendien zijn vele van de aansprakelijke instanties niet langer werkzaam en zijn de meeste betrokken individuen intussen overleden.

Het schenden van fundamentele mensenrechten zou nochtans nooit zonder strafrechtelijke gevolgen mogen kunnen blijven. De laatste jaren zijn er op juridisch vlak enkele wegen geopend, zoals:

• Op 29 september 2022 publiceerden de Verenigde Naties een gezamenlijke verklaring inzake illegale interlandelijke adoptie. Daarin wordt gesteld dat dergelijke adopties in bepaalde omstandigheden als misdaden tegen de mensheid kunnen worden beschouwd. Dit opent deuren om bepaalde praktijken die wettelijk waren op het moment van de feiten, nu strafbaar te stellen. Ook biedt het mogelijkheden om verjaringstermijnen te overbruggen; misdaden tegen de mensheid kennen immers geen verjaringstermijn.
• In het nieuwe Belgische Strafwetboek dat in werking treedt op 8 april 2026 werd opgenomen dat slachtoffers van illegale adoptie erkend worden als slachtoffers van mensenhandel (art. 258).
• Op 27 mei 2024 nam de Europese Raad een richtlijn aan waardoor illegale adoptie onder de EU-wetgeving ter bestrijding van mensenhandel valt.

Diepgaand onderzoek naar de mogelijkheden binnen het strafrecht is essentieel. Zo stelt ook een recent goedgekeurde resolutie, die specifiek oproept tot het onderzoeken van manieren om verjaringstermijnen te verlengen of op te heffen om het herstelrecht van slachtoffers te kunnen garanderen.

Enkele rechtszaken stemmen alvast hoopvol:

• De recente uitspraak in de zaak rond Metissenkinderen, die gelijkenissen vertoont met cases van illegale adoptie. In 2021 stapten vijf vrouwen naar de Brusselse rechtbank van eerste aanleg met een vraag tot een schadevergoeding voor het leed dat hen als kind werd aangedaan in koloniaal Congo. Initieel wees de rechtbank hun vordering af, maar volgens het hof van beroep gaat het om een misdaad tegen de mensheid. Daardoor is verjaring niet van toepassing. De Belgische staat betaalde de vijf vrouwen een schadevergoeding.
• De aanklacht van acht Zuid-Koreaans geadopteerden tegen twee adoptiediensten en de Belgische staat voor wanpraktijken in hun adoptieprocedure en voor nalatigheid en medeplichtigheid. Op uitspraken is het nog wachten, maar deze rechtszaak is alvast de eerste in zijn soort in België.

Herstellende rechtvaardigheid

Herstellende rechtvaardigheid richt zich op de huidige behoeften en belangen van slachtoffers. De Verenigde Naties delen deze rechtvaardigheid op in 5 categorieën: restitutie, genoegdoening, compensatie, rehabilitatie, en garanties tegen herhaling.

Restitutie

Restitutie verwijst naar maatregelen die, voor zover dat mogelijk is, slachtoffers terugbrengen naar de situatie voordat de mensenrechtenschendingen plaatsvonden. Dit omvat het “herstel van vrijheid, identiteit, gezinsleven en burgerschap, terugkeer naar de woonplaats, herstel van werk en terugkeer van eigendommen” (principe 19 VN Basisprincipes en richtlijnen).

Volgens onderzoekster Elvire Loibl (2021) zou een beleid voor herstelmaatregelen aspecten van de oorspronkelijke identiteit moeten herstellen, terwijl elementen van de adoptie identiteit behouden blijven wanneer dit in het beste belang van het kind of volgens de wensen van de volwassen geadopteerde is. Wat dit betreft zijn er in België al wel enkele stappen gezet.

• In 2024 is de procedure voor naamsverandering versoepeld voor slachtoffers van illegale adoptie (art 370/4 Burgerlijk Wetboek). Slachtoffers kunnen hun naam nu gemakkelijker en kosteloos veranderen.
• Ook is toen vastgelegd dat slachtoffers hun Belgische nationaliteit kunnen behouden na een herziening of herroeping (art 334quater Burgerlijk Wetboek). 
• Of slachtoffers dubbele nationaliteit kunnen verwerven hangt af van het nationaliteitsrecht van het land van herkomst. België heeft hierop, behalve op diplomatiek niveau, geen invloed.

Desondanks is er in Vlaanderen ruimte voor vooruitgang.

• Zo gaan meerdere stemmen op voor het oprichten van een laagdrempelig, toegankelijk meldpunt dat kan ondersteunen bij het rechtzetten van juridisch-administratieve fouten (vb. Parlementaire hoorzitting 10/12/2024; expertenpanel interlandelijke adoptie).
• Ook wordt erop gewezen dat herziening van de adoptie in geval van ontvoering, verkoop of handel in kinderen (art 351 Burgerlijk Wetboek) een te ingrijpende maatregel is. Deze aanpak maakt de adoptie ongedaan en zou daarmee afbreuk doen aan de betekenisvolle rol die adoptiefamilies - vaak te goeder trouw - zijn gaan vervullen in het leven van de geadopteerde (Parlementaire hoorzitting 10/12/2024).

Genoegdoening

Genoegdoening omvat maatregelen die gericht zijn op het bieden van symbolisch herstel (principe 22 VN basisprincipes en richtlijnen).

Belangrijk hierbij is de publieke erkenning van en excuses voor de onrechtmatige praktijken. Op 8 mei 2024 erkende premier De Croo namens de federale regering dat er illegale adopties in België plaatsvonden tussen 1950 en vandaag (tijdstip 2:02:16 “Verklaring van de regering over illegale adopties”). Daarin betuigde hij eer aan de strijd en doorzetting van slachtoffers. Officiële excuses vanuit de Belgische Staat kwamen er nog niet. Ook op Vlaams niveau is er tot nu toe nog geen erkenning geboden, en kwamen er dus nog geen excuses.

Waarheidscommissies zijn een ander onmisbaar onderdeel van genoegdoening. Deze zijn tijdelijke, niet-gerechtelijke onderzoeksorganen die met de officiële steun van een staat zijn opgericht om de feiten, oorzaken en gevolgen van mensenrechtenschendingen en misbruiken te onderzoeken. Ze bieden enige verantwoording voor het verleden en zijn van bijzonder belang in gevallen waarbij vervolgingen onmogelijk zijn (Loibl, 2021). De eindrapporten van waarheidscommissies bevatten bovendien vaak specifieke aanbevelingen voor maatregelen.

In Vlaanderen werden er sinds 2015 enkele onderzoeken op poten gezet. Drie ervan werden door toenmalig Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) in het leven geroepen.

• De eerste werd opgericht in 2015 om onderzoek te doen naar en beleidsaanbevelingen te formuleren over gedwongen adopties in het verleden, zoals was aangekaart door verschillende geboortemoeders van de vereniging “Mater Matuta”. Het rapport lees je hier.
• De tweede moest in 2019 twaalf individuele Ethiopische adopties onder de loep nemen in de periode 1997-2015. De uitkomst bevestigde het vermoeden dat de inhoud van sommige Ethiopische dossiers niet strookt met de werkelijkheid.
• In datzelfde jaar werd vanuit de Vlaamse overheid een onafhankelijk expertenpanel opgericht om onderzoek te verrichten naar onrechtmatigheden bij interlandelijke adopties in het verleden en aanbevelingen te formuleren voor toekomstig beleid. Initieel waren er bij dit onderzoek geen geadopteerden betrokken. Pas nadat 23 geadopteerden dit gemis aankaartten in een open brief, werden twee geadopteerde experts aan het panel toegevoegd. De rapporten lees je hier.

Sinds november 2023 kunnen geboorteouders, geadopteerden en/of adoptieouders bovendien bij het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA) melding maken van (vermoedens van) fouten in hun adoptie- of afstandsprocedure. Meldingen kunnen betrekking hebben op binnenlandse en interlandelijke adopties, zowel voor als na de inwerkingtreding van het Haags Adoptieverdrag in België in 2005. Dit gaat, voor wie wil, gepaard met bijkomend onderzoek naar fouten in zijn/haar/hun procedure. Wat betreft dat laatste is VCA momenteel via een onafhankelijke screeningsorganisatie (International Social Services) bezig lokale zoekinstanties te selecteren die betrouwbaar en geschikt zijn om mee samen te werken.

Ten slotte wordt er al langer geopperd om een onafhankelijk sociaalhistorisch onderzoek in te stellen dat niet stopt aan de taalgrens en verder bouwt op de expertise van slachtoffers zelf (vb. parlementaire hoorzitting 10/12/24). Voor slachtoffers die met lege handen terugkeren na individueel onderzoek biedt zo’n onderzoek mogelijk een vorm van heling en erkenning. Het huidige federaal regeerakkoord (p. 196) bevestigde dat er deze legislatuur een historisch onderzoek naar illegale interlandelijke adopties in de periode 1960-2005 wordt opgestart. De publicatie van dat onderzoeksrapport zou, zoals voorgesteld in punt 4 van de resolutie van De Maegd, gepaard kunnen gaan met het bieden van officiële excuses in naam van België.

Kortom, erkenningen en waarheidscommissies zijn waardevol en kunnen bijdragen aan het helingsproces van slachtoffers. Maar willen ze geen holle woorden en loze beloften blijven, zo stelt Elvire Loibl, dan moeten ze steeds worden gecombineerd met materiële vormen van genoegdoening  (zie ook Smolin & Loibl, 2024, p. 216).

Compensatie en rehabilitatie

Eén materiële vorm is het bieden van compensatie voor “alle economisch in te schatten schade, indien passend en in verhouding tot de ernst van de schending en de omstandigheden van elke zaak” (principe 20 VN basisprincipes en richtlijnen). Dit gaat volgens Loibl zowel om compensatie voor de mensenrechtenschendingen zelf, als (of op zijn minst) voor de kosten die slachtoffers hebben gemaakt als gevolg van de geleden schade, waaronder zoek- en herenigingskosten.

Loibl stelt in dit opzicht de oprichting van een herstelfonds voor (Loibl 2021, p. 487), waaraan de staat, net als de instanties die betrokken waren bij wanpraktijken, financiële bijdragen levert. Dit fonds zou bijvoorbeeld de kosten (gedeeltelijk) kunnen dekken van slachtoffers in het kader van:

• Visums
• DNA-kits
• Terugreizen, zoektochten of andere reculturatie- of identiteitsherstellende activiteiten
• Medische ingrepen als gevolg van fouten, onzorgvuldigheden of gaten in adoptiedossiers
• Preventieve medische onderzoeken en tests op genetische aandoeningen
• Verplaatsingskosten, bijvoorbeeld voor meldingsgesprekken en dossierinzages
• Gespecialiseerde psychosociale hulp
• Het aanvragen van een geboorteakte voor wie geen geboorteakte kan voorleggen en in de onmogelijkheid verkeert om deze te verkrijgen
• Cultuursensitieve bemiddelingstrajecten voor familiereünies (dit wordt specifiek voorgesteld door geadopteerden in de parlementaire hoorzitting 10/12/24) 

Verder wordt er vanuit meerdere hoeken gepleit voor een betere toegang tot en bescherming van adoptiedossiers (parlementaire hoorzitting 10/12/24; resolutie van De Maegdt Verzoek 2.2.9; Expertenpanel inzake Interlandelijke adoptie: Eindrapport 2021, p. 36). Deze dossiers zouden moeten worden gecentraliseerd en opgeslagen in een gedeeld (digitaal) archief, waarin alle documenten van zowel herkomst- als aankomstland geraadpleegd kunnen worden. Om dit te vergemakkelijken moet er over de taalgrens heen gewerkt kunnen worden. Het moet mogelijk zijn dat een Nederlandstalig dossier die in Wallonië is beland overgeheveld wordt naar Vlaanderen.

Garantie van non-herhaling

Ten slotte moeten er maatregelen komen die de herhaling van mensenrechtenschendingen voorkomen (principe 23 VN basisprincipes en richtlijnen). Deze vormen een essentieel onderdeel van overgangsrechtvaardigheid, omdat ze door beleids- en institutionele hervormingen een breder sociaal effect creëren. Het heeft weinig zin om historische misstanden te onderzoeken en publiekelijk te erkennen als de structuren die toekomstige misbruiken mogelijk maken intact blijven.

Adoptie is en blijft fraudegevoelig. Velen vragen zich terecht af: “is dit een beleid waar we op willen inzetten?” (vb. Parlementaire hoorzitting 10/12/2024). Zeker wat betreft interlandelijke adopties is een adoptiestop volgens velen de enige garantie tegen non-herhaling. Anderzijds, zo stelt het juridisch deelrapport van het expertenpanel (2021, p. 17), zouden adopties zonder kader “ondergronds” in de illegaliteit kunnen plaatsvinden met alweer risico’s op wanpraktijken en kinderhandel. Het rapport stelt: “Minstens zou het noodzakelijk zijn om rekening te blijven houden met bepaalde adopties, in het bijzonder intrafamiliale adopties en adopties waarbij reeds familieleven tot stand is gekomen. Dit niet erkennen zou immers in strijd zijn met artikel 8 EVRM (respect voor familie- en gezinsleven)”.

Sinds de publicatie van het eindrapport van het expertenpanel interlandelijke adoptie in september 2021, waarin werd aanbevolen om het huidige adoptiesysteem grondig te hervormen, is het adoptielandschap in volle verandering. Alle herkomstlanden werden opnieuw gescreend via onafhankelijke screeningsorganisaties (International Social Services, Child Identity Protection en UNICEF) en inmiddels werd de samenwerking stopgezet met vijf zendende landen stopgezet. Bovendien besloot de Vlaamse regering op 15 december 2023 om voorlopig geen interlandelijke adoptiedienst te erkennen. Het gevolg is een adoptiepauze: er worden voorlopig geen nieuwe adoptiedossiers opgestart, enkel de lopende dossiers worden verder opgevolgd.

Binnenlandse en intrafamiliale adopties vinden wel nog plaats in Vlaanderen. Ook hierbij is waakzaamheid geboden en moet er nauwgezet volgens de principes van het Haags Adoptieverdrag worden gewerkt. De “Toolkit for Preventing and Addressing Illicit Practices in Intercountry Adoption” kan hierbij voor autoriteiten zoals VCA en adoptiediensten een hulpmiddel vormen.  Deze toolkit, die bedoeld is voor interlandelijke adopties, maar ook voor binnenlandse adopties kan gebruikt worden, biedt concrete instrumenten voor het opmerken van onrechtmatigheden en illegale praktijken in een adoptie. Deze moet met andere woorden helpen om ten alle koste te voorkomen dat dezelfde fouten opnieuw worden gemaakt en moet het plaatsvinden van wanpraktijken op elk niveau uitsluiten.

Bronnen

https://media.dekamer.be/meeting/56-017611-U0215

Loibl, E. (2019). The transnational illegal adoption market: A criminological study of the German and Dutch intercountry adoption systems.

Loibl, E. C. (2021). The aftermath of transnational illegal adoptions: Redressing human rights violations in the intercountry adoption system with instruments of transitional justice. Childhood, 28(4), 477-491.

Smolin, D. M., & Loibl, E. (2024). Facing the Past: Policies and Good Practices for Responses to Illegal Intercountry Adoptions.

Smolin, D. M. (2006). Child laundering: How the intercountry adoption system legitimizes and incentivizes the practices of buying, trafficking, kidnaping, and stealing children. Wayne L. Rev., 52, 113.

https://www.opgroeien.be/sites/default/files/documenten/expertenpanel-interlandelijke-adoptie-juridisch-deelrapport.pdf

Tekst: Lise Dheedene

We gingen in gesprek met Iene over haar onderzoek. Wat inspireerde haar om dit thema te onderzoeken? Tegen welke uitdagingen liep ze aan?

Wat inspireerde je om dit specifieke thema te onderzoeken?

Een van mijn docenten hield enkele jaren geleden een webinar over taalontwikkeling bij transnationale adoptiekinderen in samenwerking met Steunpunt Adoptie. Hieruit groeide de vraag naar onderzoek om adoptieouders te ondersteunen bij de taalontwikkeling van hun adoptiekind. Zelf heb ik geen connectie met adoptie, maar ik vond het een interessant onderwerp en wilde graag een steentje bijdragen.

Hoe ging je te werk om tot de juiste informatie te komen?

In het eerste deel van mijn onderzoek wilde ik mij vooral verdiepen in de verschillende onderwerpen. Wat is adoptie en wat maakt adoptie zo complex? Ik heb veel informatie gekregen van Steunpunt Adoptie. Wat betreft het taalaspect wist ik vanuit mijn opleiding al veel, maar niet specifiek over adoptie. Hiervoor las ik vooral veel literatuur. Daarnaast werd ik ondersteund door Sarah Gregoor, een logopedist met ervaring in meertaligheid.

In het tweede deel van het onderzoek sprak ik met adoptieouders die hun ervaringen deelden. Op deze manier kreeg ik veel inzichten.

Hoe verlopen de drie fasen van taalontwikkeling - nonverbale fase, fase van losse woorden, fase van eenvoudige zinnen - in vergelijking met een kind dat niet geadopteerd werd?

De situatie is eigenlijk niet te vergelijken, want de tijdlijnen en omstandigheden zijn volledig anders.

Normaal gesproken hoort een kind al vóór de geboorte de taal van zijn ouders en groeit het daarna op in een omgeving waarin diezelfde taal wordt gesproken. Bij interlandelijk geadopteerde kinderen ontbreekt die continuïteit doorgaans. Zij worden overgeplaatst naar een nieuw taalgebied en verliezen daardoor hun eerste taal.

Bij een baby wordt nog niet verwacht dat die zich verbaal kan uitdrukken, maar bij een geadopteerd kind van vier jaar kijken mensen raar op als het nog niet kan spreken, waarbij ze niet beseffen dat het nooit eerder de Nederlandse taal heeft gehoord en de klanken en structuren van die nieuwe taal nog moet leren herkennen.

Daarnaast maken geadopteerde kinderen vaak veel mee. Stress, trauma en een plotse overgang naar een compleet nieuwe omgeving hebben invloed op hun ontwikkeling. Een nieuwe taal leren is daarbij slechts één aspect van de vele aanpassingen die ze moeten maken.

In je onderzoek vermeld je dat een school die structuur, zekerheid en emotionele ondersteuning biedt belangrijk is. Waarop moeten adoptieouders volgens jou letten bij het zoeken van een passende school?

Elke school heeft een andere visie en verschillende ideeën over hoe ze hun zorg inrichten. Het is belangrijk dat ouders hierover in gesprek gaan met de school en dat er een wisselwerking is. Beide partijen moeten bij elkaar terecht kunnen. Ouders moeten na een gesprek het gevoel hebben dat de school voor hun kind wil zorgen. Een school die bereid is om mee te denken en te helpen, is belangrijk. Het moet een echte samenwerking zijn tussen de school en de ouders.

Hoe zou de school samen met de adoptieouders kunnen voorkomen dat er te veel achterstand ontstaat?

In eerste instantie zal er gegarandeerd een achterstand zijn tussen het adoptiekind en de leeftijdsgenoten. Dat is tot minstens 3 jaar na de adoptie helemaal normaal. Maar elk kind is uniek. Thuis en op school moet er dus gekeken worden naar wat het kind specifiek nodig heeft. Ook hier draait het dus weer om samenwerking.

In de brochure geef je aan dat als een kind enkele maanden na aankomst in het adoptiegezin nog geen pogingen doet om zich te uiten en dus blijft hangen in de stille periode er extra ondersteuning nodig kan zijn. Is de leeftijd van het kind bij de adoptie hierbij van belang?

In mijn onderzoek heb ik mij gericht op kinderen van 2 tot 5 jaar, en voor deze doelgroep geldt dat het enkele maanden kan duren. Ieder kind heeft zijn eigen aanleg voor taal en eventuele andere moeilijkheden die een rol kunnen spelen. Het blijft dus sterk afhankelijk van het kind.

Wat was een opvallende bevinding uit jouw onderzoek?

Wat me opviel, was dat er eigenlijk een tekort is aan Nederlandstalig onderzoek naar transnationale adoptie op vlak van taal en schoolresultaten. Er was wel een Amerikaans onderzoek te vinden, maar vrij weinig Nederlandstalig onderzoek. En dan nog veel minder over schoolresultaten. Terwijl er wereldwijd veel kinderen worden geadopteerd.

Welke gouden tip zou je aan adoptieouders meegeven?

Babbel héél veel met je kind, zelfs als je denkt dat het niet binnenkomt. En gun zowel jezelf als je kind tijd. Taal heeft tijd nodig.

Zijn er zaken uit het onderzoek die je brochure niet hebben gehaald, maar wel heel belangrijk zijn?

Het was niet de bedoeling om ouders te overspoelen met te veel informatie. Wat in de brochure is opgenomen, zijn de hoofdzaken.

Natuurlijk blijft elk kind uniek en niet elke tip of elk advies zal voor iedereen even toepasbaar zijn. Ouders kennen hun kind het beste en kunnen de informatie toepassen zoals zij dat het beste vinden passen.

De brochure ‘Taaladviezen voor ouders van transnationaal geadopteerde kinderen’ kan je hier downloaden.

Tekst & interview: Helen Duijvene de Wit