Wil je meer weten?
Hier vind je meer informatie over uiteenlopende thema's zoals het belang van het kind, special needs, opvoeding, identiteit en herkomst.
Hoe gaan adoptieouders om met de (afwezige) rootsvragen van hun adoptiekinderen en welke opvoedingsuitdagingen komen daarbij kijken? Om deze vraag te beantwoorden, interviewde Joke Onghena voor haar masterproef (2025) vijftien adoptieouders uit België en Nederland met interlandelijk geadopteerde jongeren tussen 12 en 24 jaar.
Adoptieouders begrijpen ‘rootsvragen’ als een gelaagd en evoluerend concept dat afhankelijk is van het kind, de context en de levensfase waarin die zich bevindt. Ouders maken hierbij zelden een onderscheid tussen roots- en adoptievragen: beide hangen samen met de zoektocht naar identiteit, afkomst en levensverhaal.
Rootsvragen bevinden zich op een continuüm van afwezigheid tot een actieve aanwezigheid in het gezinsleven. Daarbij geven ouders aan dat de afwezigheid van vragen niet noodzakelijk betekent dat er geen innerlijk proces plaatsvindt of dat jongeren zich niets in stilte afvragen.
De nieuwsgierigheid naar de eigen afkomst verloopt vaak in een golfbeweging: het kan opkomen, verdwijnen en terugkeren. Bovendien kunnen gebeurtenissen zoals schoolopdrachten, vriendschappen met andere geadopteerden, verlieservaringen of (roots)reizen (opnieuw) vragen of gevoelens oproepen.
Bij sommige kinderen ontstaat de nieuwsgierigheid reeds op jonge leeftijd, soms al vanaf drie jaar. Rond de lagere schoolleeftijd worden deze vragen in sommige gevallen meer expliciet. De puberteit blijkt voor een aantal geadopteerden een kantelmoment: sommigen stellen opnieuw vragen, terwijl andere jongeren het onderwerp net meer vermijden of hun onverschilligheid uiten. Voor sommige geadopteerden komt de nieuwsgierigheid pas opnieuw op in de jongvolwassenheid.
De meest voorkomende vraag die ouders benoemen, is de ‘waarom-vraag’: waarom ben ik afgestaan of waarom mocht ik niet blijven? Sommige kinderen uiten de waarom-vraag ook in vragen over erfelijkheid en uiterlijke kenmerken. Daarnaast richten rootsvragen zich vooral op het persoonlijk adoptieverhaal, de eerste ouders en de herkomstcultuur.
Deze vragen worden door ouders niet enkel begrepen als een informatievraag, maar raken vooral aan diepere gevoelens van onwetendheid, onbegrip en afwijzing, en de nood van geadopteerden aan meer zicht op hun levensverhaal.
Een minderheid van adoptieouders geeft aan dat hun kinderen zelden of nooit vragen stellen over de eerste ouders. Sommige ouders kaderen dit als een teken van ‘weinig interesse’ of verwijzen naar onderliggende beschermingsmechanismen, opnieuw vanuit gevoelens van ‘afwijzing’ of het koesteren van een fantasiebeeld.
In alle gesprekken met adoptieouders komt een centraal uitgangspunt sterk naar voor: volg je kind. Dit betekent dat ze trachten bewust te wachten op vragen vanuit het kind zelf, waarbij het initiatief bij het kind ligt.
Het volgen van het tempo van het kind blijkt echter niet altijd vanzelfsprekend en kan gepaard gaan met spanningen tussen enerzijds het respecteren van het tempo van hun kind en anderzijds hun eigen behoefte om hun kind actief uit te nodigen tot gesprek. Daarnaast ervaren ouders een bezorgdheid dat er iets zou leven bij het kind dat niet uitgesproken wordt. Ouders proberen een gedeelde verantwoordelijkheid op te nemen door beschikbaar te zijn, signalen te herkennen en ruimte te blijven bieden.
Naarmate kinderen ouder worden, ervaren sommige ouders een verschuiving in hun rol: van opvoeder naar een meer ondersteunende aanwezigheid die erkenning geeft aan verlieservaringen, uitnodigt tot gesprek en onvoorwaardelijke liefde toont bij (afwezige) rootsvragen.
Open communicatie rond adoptie wordt door vrijwel alle ouders beschouwd als een fundamenteel opvoedingsideaal. Adoptieouders zijn het eens dat alle kinderen recht hebben op informatie, eerlijkheid en erkenning van hun afkomst. Dit betekent dat kinderen van jongs af aan opgroeien met een geleidelijke bewustwording van hun adoptieverhaal. Openheid wordt daarbij niet gezien als één gesprek, maar als een voortdurende houding van eerlijkheid en beschikbaarheid.
Tegelijk benadrukken adoptieouders dat informatie afgestemd moeten worden op de vragen en emotionele draagkracht van het kind. Sommige ouders ervaren spanning wanneer hun kind zelf weinig of geen vragen stelt en twijfelen over welke informatie ze spontaan moeten aanbieden, terwijl anderen vertrouwen op initiatief van het kind zelf.
Een terugkerend thema bij adoptiegezinnen is het verlangen naar informatie en de realiteit dat die vaak beperkt of onbetrouwbaar is. Bij sommige ouders leidt dit tot gevoelens van ‘onmacht’ en onzekerheid, terwijl anderen deze informatie als voldoende ervaren en minder moeite hebben met het beantwoorden van vragen van hun kind.
Enkele adoptieouders beschikken wel over informatie van de eerste ouder(s) of hebben contact gehad met hen, terwijl anderen zelf actief op zoek gaan naar aanvullende gegevens. De zoektocht naar roots blijkt dus niet enkel een individuele zoektocht van het kind, maar ook een traject dat de ouders zelf doormaken.
Daarnaast stellen ouders zich de vraag in welke mate het gedrag en emotioneel functioneren van hun kind samenhangen met adoptie. Ouders brengen bijvoorbeeld boosheid, verlatingsangst of perfectionisme in verband brengen met de adoptie-ervaring.
Tegelijk erkennen ze dat het moeilijk is om te bepalen of deze kenmerken voortkomen uit de adoptie-ervaring, het karakter of de leeftijdsfase van het kind. Dit leidt tot een verhoogde waakzaamheid voor mogelijke adoptiegerelateerde signalen.
Ook de aanwezigheid van diagnoses zoals ASS, ADHD/ADD of DCD brengt voor sommige gezinnen een verhoogde vraag naar zorg met zich mee.
Bij gezinnen met zowel biologische als adoptiekinderen bestaan verschillende ervaringen: sommige ouders ervaren geen verschil in de opvoeding en het opgroeien van hun kinderen, terwijl anderen aangeven dat adoptie gerelateerd is aan andere uitdagingen, een grotere kwetsbaarheid en meer ouderlijke alertheid.
De manier waarop geadopteerden hun huidskleur en gevoel van ‘anders-zijn’ beleven, varieert sterk. Sommige kinderen worden zich al vroeg bewust van hun uiterlijk en ervaren vragen, onzekerheden en verdriet. Bij anderen speelt dit minder, bijvoorbeeld wanneer er meer diversiteit aanwezig was in hun klasgroep of familie.
Ook het benoemd worden als ‘geadopteerd-zijn’ wordt verschillend beleefd. Enkelen delen dit graag met hun omgeving, terwijl anderen het ‘lastig’ vinden om erover aangesproken te worden. Ze willen gewoon gezien worden als wie ze zijn, zonder telkens hun achtergrond te moeten toelichten.
Naast hulp voor hun adoptiekinderen, zochten enkele ouders steun voor zichzelf via psychologen, adoptiegerelateerde diensten, lotgenotenorganisaties en andere adoptieouders. Soms werd ook verwezen naar de steun die geadopteerden vonden bij vrienden en broers/zussen die al dan niet geadopteerd zijn.
Waar adoptie in het verleden voorgesteld werd als een vorm van liefdadigheid, worden er vandaag vragen gesteld over de ethiek en legitimiteit van interlandelijke adoptie. Verschillende ouders ervaren hierdoor schuldgevoelens, onzekerheid en twijfel over de zuiverheid van de adoptie. Ze zijn bezorgd over de impact hiervan op zowel hun kinderen als de eerste ouders. Tegelijk wijzen anderen erop dat het adoptieproces van hun kind wel correct verliep. De meerderheid van de adoptieouders erkent echter dat hervorming van het adoptielandschap nodig is en dat de zorg in herkomstlanden versterkt moet worden.
In de openbare ruimte worden adoptiegezinnen geregeld geconfronteerd worden met (grensoverschrijdende) vragen of opmerkingen over de herkomst van hun kind of hun keuze om te adopteren. Sommige ouders hebben een aantal standaardantwoorden ontwikkeld om zichzelf en hun kind te beschermen tegen publieke nieuwsgierigheid.
Deze studie toont aan dat het opgroeien binnen adoptiegezinnen vraagt om een pedagogische benadering waarin ruimte is voor nuance, flexibiliteit, onzekerheid en meervoudige interpretaties. Er zijn geen eenvoudige verklaringen voor het gedrag, de emoties of de vragen van geadopteerden. Opvoedingsuitdagingen moeten steeds worden bekeken binnen de context van de unieke gezinsdynamiek en de individuele ervaringen van geadopteerden. Deze benadering biedt ruimte voor meer ondersteunende begeleiding, waarbij de complexiteit van adoptie wordt erkend zonder te vervallen in veralgemening.
De resultaten tonen bovendien dat de zoektocht naar roots geen individueel proces van het kind is, maar ingebed is in de gezinscontext waarin adoptieouders zichzelf als actieve medeactoren zien. In het omgaan met rootsvragen vertrekken adoptieouders vanuit een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid en tonen ze bereidheid om het kind te ondersteunen wanneer daar behoefte aan is. Ook werd duidelijk dat het netwerk en contextfactoren mee vormgeven aan hoe rootsvragen beleefd, opgevangen en beantwoord worden in het gezin.
Kortom, een contextbenadering van adoptie en rootsvragen is essentieel, waarbij de ervaringen van het kind steeds begrepen worden in relatie tot ouders, gezin, sociale omgeving en maatschappelijke beeldvorming.
Bron: Onghena, J. (2025). We zijn mee op rootsreis, ook als ze nog niet vertrekt. Een kwalitatieve studie met adoptieouders over opvoeding en adoptie. [Masterscriptie, Universiteit Gent]. Ghent University Library. Raadpleegbaar via deze link.
Tekst: Kristien Wouters, geredigeerd door Joke Onghena
Geadopteerden helpen geadopteerden
Kom via een online platform in contact met andere geadopteerden. Een plaats om vrijuit te kunnen praten over alles wat je bezighoudt. Dat kan anoniem gebeuren, maar geadopteerden kunnen ook gekoppeld worden aan een vaste buddy.
Ga naar a-buddy.be