Tijdens onze begeleidingstrajecten spreken we regelmatig met volwassen geadopteerden over hun ervaringen met hulpverlening. Hoewel elke ervaring verschillend is, horen we geregeld dat geadopteerden zich in de reguliere hulpverlening niet altijd begrepen voelen wanneer adoptie ter sprake komt. Of dat belangrijke delen van hun verhaal, zoals ervaringen met verlies en racisme, onderbelicht blijven. Naar aanleiding van Adoption Awareness Month staan we stil bij enkele inzichten over adoptiesensitieve hulpverlening.
“Het is een ervaring die we vaker horen van geadopteerden”, zegt Kristien Wouters, stafmedewerker bij Steunpunt Adoptie. “Adoptie komt niet altijd aan bod als een onderwerp dat misschien meer aandacht verdient. En als adoptie wel ter sprake komt, dan is men er niet altijd mee vertrouwd.”
Een recente, Zweedse studie (Strand & Hillerberg, 2024) bij transnationaal geadopteerden bevestigt dit beeld. Veel deelnemers geven aan dat hulpverleners weinig kennis hebben over adoptie en de impact ervan op het dagelijks leven, waardoor verdere verkenning en verdieping moeilijk is.
“Als hulpverlener stel je uiteraard vragen aan je cliënt”, zegt Kristien, “maar geadopteerden kregen vaak al heel veel vragen over hun adoptieachtergrond. Daardoor voelen ze feilloos aan of die vragen hen meer inzicht bieden in hun eigen verhaal, of ze vooral dienen om de persoon tegenover hen wegwijs te maken in adoptie.”
Volgens de Zweedse studie botsen geadopteerden ook op maatschappelijke beelden over adoptie, die de blik van hulpverleners mee kleuren. Denk bijvoorbeeld aan het hardnekkige idee dat geadopteerden geluk hebben gehad met hun adoptie en ze daar dus in de eerste plaats dankbaar voor moeten zijn. “Het is een boodschap waarmee veel geadopteerden zijn opgegroeid”, zegt Kristien. “Niet noodzakelijk expliciet of vanuit directe gezinsleden, maar sowieso als maatschappelijke verwachting. Voor sommigen maakt dat het moeilijker om hulp te zoeken, uit angst om ‘ondankbaar’ over te komen. Als die verwachting vervolgens ook binnen de hulpverlening leeft, wordt de drempel om adoptiegerelateerde moeilijkheden te bespreken alleen maar groter.”
Een ander beeld dat soms heerst, is dat geadopteerden óf zwaar getraumatiseerd zijn óf helemaal geen problemen ervaren. Daardoor dreigen subtielere hulpvragen onder de radar te blijven. “De meeste verhalen die wij horen, vallen daar ergens tussen”, zegt Kristien. “Mensen voelen dat adoptie een rol speelt in hun leven, maar weten niet goed waarom of op welke manier. In onze begeleidingstrajecten wordt dit dan verkend.”
Ook rond reünies bestaan bepaalde verwachtingen. Verschillende geadopteerden vertellen in het onderzoek dat hulpverleners onverwacht ontroerd reageerden op het moment dat zij hun eerste familieleden terugvonden. Die reacties zijn doorgaans oprecht, maar wekken de indruk dat een reünie vooral een positief verhaal hoort te zijn, terwijl het vaak tegenstrijdigheden en complexiteiten met zich meebrengt.
Gehechtheid komt dikwijls als eerste naar voren wanneer er over adoptie wordt gesproken. Het is een belangrijk thema waar de meeste hulpverleners in onderlegd zijn, maar het vormt slechts een deel van het verhaal. Ook andere thema’s zoals verlies en rouw, trauma, afkomst en identiteit kunnen spelen en doorwerken in iemands leven.
“Identiteitsontwikkeling bij geadopteerden verloopt tegen een achtergrond van vroege verlieservaringen”, zegt Kristien. “Dat gaat veel verder dan het verlies van eerste familieleden. Het gaat bijvoorbeeld ook om het ontbreken van herkenning. Zowel in uiterlijk als in karakter, talenten en interesses vinden geadopteerden zichzelf niet altijd terug in de mensen rondom hen.”
“Wanneer die herkenning er wel is, ervaren veel geadopteerden dat als heel betekenisvol”, vervolgt Kristien. “Bijvoorbeeld wanneer zij in contact komen met geboortefamilie of zelf kinderen krijgen en voor het eerst een genetische verwantschap ervaren.”
Voor geadopteerden van kleur krijgt die zoektocht naar herkenning en verbondenheid nog een extra dimensie. “Voor een gezonde ontwikkeling is het belangrijk dat je het gevoel hebt dat je erbij hoort. Los van alle verlieservaringen die dat gevoel kunnen beïnvloeden, worden geadopteerden van kleur vanuit de omgeving dikwijls gewezen op hun ‘anders-zijn’. Bijvoorbeeld door vragen over waar ze ‘echt’ vandaan komen of door verbaasde reacties op hoe goed ze Nederlands spreken”, zegt Kristien. “Wat geadopteerden daarbij vaak benoemen, is een gevoel van eenzaamheid. Wanneer je micro-agressies of racisme ervaart, kan herkenning bij anderen steunend zijn. Maar geadopteerden groeien dikwijls op in een omgeving waar die herkenning ontbreekt.”
In de Zweedse studie geven geadopteerden aan dat hun ervaringen met racisme vaak worden geminimaliseerd of vergoelijkt, ook binnen de hulpverlening. Daardoor komt racisme in begeleiding niet altijd aan bod. “In onze gesprekken met geadopteerden is racisme regelmatig een gespreksonderwerp. Veel geadopteerden van kleur krijgen daar in hun leven mee te maken, soms ook binnen het adoptiegezin of in partnerrelaties”, zegt Kristien. “Misschien bestaat er wat schroom om hier als witte hulpverlener naar te vragen, maar wij merken dat het heel erkennend kan zijn als hierover gesproken kan worden.”
Hoewel adoptie plaatsvindt op een bepaald moment in iemands leven, is het meer dan een eenmalige gebeurtenis. Adoptie kan doorheen de levensloop telkens opnieuw betekenis krijgen, bijvoorbeeld tijdens de adolescentie, bij het ouderschap, tijdens de zoektocht naar familieleden of na nieuwe verlieservaringen.
“Dat levensloopperspectief krijgt gelukkig steeds meer aandacht”, zegt Kristien. “Een uitspraak van Holly McGinnis, een Amerikaanse onderzoekster die zelf geadopteerd is, vat het goed samen: Wat heeft een zesjarige nodig om een gezonde zestigjarige te zijn? Vanuit de ervaringen van volwassen geadopteerden kijkt zij naar de impact van adoptie doorheen de hele levensloop.”
Dat levensloopperspectief wordt ook zichtbaar in andere domeinen dan de geestelijke gezondheidszorg. Op verschillende momenten in het leven kunnen geadopteerden bijvoorbeeld geconfronteerd worden met een gebrek aan informatie over hun medische voorgeschiedenis. “Een adoptiesensitieve arts gaat daar niet zomaar aan voorbij,” zegt Kristien, “maar erkent wat dat voor een geadopteerde betekent. Dat kan zitten in een eenvoudige reactie als: ‘Dat lijkt me niet evident. Het is goed dat ik dat weet, daar moeten we rekening mee houden wanneer we kijken naar mogelijke verklaringen of risico’s.’”
Nu steeds meer kinderen van geadopteerden volwassen worden, groeit ook de aandacht voor de impact van adoptie over generaties heen. “Vragen over afkomst, ontbrekende informatie of ervaringen van racisme stoppen niet noodzakelijk bij één generatie”, zegt Kristien. “We merken dat geadopteerden zich soms verantwoordelijk voelen, omdat ze hun kinderen niet alle antwoorden kunnen geven of hen niet kunnen beschermen tegen ervaringen die ze zelf meemaaken. Terwijl ze zelf vaak zonder die informatie opgroeiden en niet altijd de nodige ondersteuning kregen om met bepaalde vragen en moeilijkheden om te gaan. Ook dat zijn thema’s die binnen de hulpverlening aandacht verdienen.”
In de Zweedse studie beschrijven verschillende geadopteerden ook positieve ervaringen met therapeuten. Wat daarbij het verschil lijkt te maken, is niet alleen kennis van adoptiegerelateerde thema's, maar de bereidheid om adoptiegerelateerde thema’s te verkennen wanneer het voor de cliënt relevant is.
Dit kan bijvoorbeeld door vragen te stellen als: Welke betekenis heeft adoptie in jouw leven vandaag? Wanneer merk je dat dit thema meer op de voorgrond komt? Zijn er aspecten van je adoptiegeschiedenis die volgens jou belangrijk zijn om mee te nemen in de begeleiding?
Adoptiesensitief handelen betekent met andere woorden niet dat adoptie centraal moet staan in elke begeleiding, maar wel dat je oog hebt voor de mogelijke impact van adoptie en je handelen daarop afstemt.
“Professionals die daar vragen rond hebben of meer voeling willen krijgen met adoptiegerelateerde thema’s, kunnen ons steeds contacteren,” zegt Kristien. “Wij kijken vanuit een adoptiebril en denken graag mee.”
Voor hulpverleners die adoptiesensitief willen handelen, maakten we in samenwerking met Psyche een gratis e-learning. Volg het hier. Benieuwd naar andere inzichten uit het Zweeds onderzoek die kunnen helpen om adoptiesensitiever te werken? Lees onze samenvatting.
Gepost in: Uitgelicht